Erzıngan

Wikipediya ra, ensiklopediya xoserı

Mıntıqa Erzıngan

Erzıngan (Kurdki Ezirgan, Ermeniki: Երզնկա Erznka) yew wılayeto. Merkezê wılayetê Erzingani bacarê Erzinganiyo. Nıfûsê wılayetê Erzıngani 316.841o. Zerrey wılayeti de 9 qezay estê. Riyê erdê xo 11.974 (km²)iya. Dormey wılayetê Erzingani de wılayetê Çolig, Dêsim, Malatya , Sêvaz, Giresun, Bayburt, Gümüshane u Erzurumi estê.

Varyantê cı Zazaki de Erzıngon, Erzıngu, Ezırgan, Ezırgon o.

[bıvurne] Tarixê Erzıngani

Tarixê Erzıngani sero zaf zanayış tam çıniyo. Tayi iddia kene ki, ita çeye (mabet) homa ye cenıke (goddess) Farsiyo ganu Anahita biyo.

Vanê ke tarixê 2000 İ.V.'i (İsa ra Ver), Hurriy tıya hukm ramıtê. Xercê inan ra Hayashes be Azzis est biyê. Mabênê 1850-1180 İ.V., yew dewleto zaf quwetın biyo. Wahêre dewletê Hittitan benê. Erzıngan zi gırêdayê inan biyo. Mabênê 900-600 İ.V. de zi dewletanê Urartan hukm ramıto. Erzıngan zi o tawan gırêdayê Urartuyan biyo. Arkeologan Erzıngan Altıntepe de eserê tarixan diy. Nê eseran hetê Urarturan ra vıraziyay.

İra dıma ki Medu, Persu, Helenu, Romanu kontrolê suka Erzıngani cene. Vane serru 600 İ.V. are Qralê Medu Kyaksar be Lidyayu zu ceng beno. Nu ceng heto Erzingando biyo vane.

Romanu ra dıma ki zu areki leşkerê Musluman Arabu kontrolê Erzingan gureto. Key ke Tırku, Malazgirt de serra 1071 de İmparatorina Bizansi mağlup kerdo, Erzıngan zi o tawan gırêdayê Tırkı biyo. Peyderpey Mengucek, Selçuk, Eretna Wahêre (Vayir) suka Erzingane bene. Serra 1243 de ki Mongolu u Selçukliyu ita de zu cengo gran kene. Nu ceng de Erzingan bıne payude mendo, rıziyo, biyo xırab.

Tewr peyniye de, Serra 1473 de, İmparatorina Osmanıcan Otlukbeli de (Cengê Tercani) devleti Akkoyuni mağlup kene, ni ra dıma ki Erzingan onca giredayiye İmparatorina Osmanıcan beno. Serra 1502 de Sa İsmail merkez xu ita de vıraceno. Key ke Cengê Çaldırani vin keno, onca İmparatorina Osmanıcan kontrole ita ceno. Mabênê 1916-1918 leşkeranê Rusi kontolê na suke gureto. Serra 1918 de leşkeranê Tırki sukê Erzingane Rusu ra tepiya ceno.

[bıvurne] Qezayê Erzıngani

  1. Mamaxatune (Têrcan)
  2. Cimıne
  3. Refahiya
  4. Kemax
  5. İliç
  6. Manse (Monse)

[bıvurne] Dewê Erzıngani

  1. Dılavê Xormeçıku
  2. Çawsek
  3. Dewa Pile
  4. Abıge (Awuge)
  5. Bınalığe
  6. Sülemere
  7. Qonağu
  8. Reskê Menku
  9. Gomê Suru
  10. Gomê Quli
  11. Zurun
  12. Almeliya Kırdaşiyu
  13. Gomê Ali



Bacarê Zazayan Bacarê Zazayan

Aqseraiye • Çolig • Dêrsım (Mamekiye) • Diyarbekır • Erzıngan • Erzurum • Muş • Rıha (Urfa) • Sêwaz • Semsur • Qeyseriye • Xarpêt
Retrieved from "http://diq.wikipedia.org/wiki/Erz%C4%B1ngan"