Suriya

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Cumhuriyetê Suriya
الجمهورية العربية السورية
al-jumhūriyya al-ʿarabiyya as-sūriyya
Desmal û Arma
Flag of Syria.svg Coat of arms of Syria.svg
Marş: "Homat el Diyar"
Xerita
Syria on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
Şınasiye
Zıwan Ereb
Paytext Şam
Sûka tewr gırde Haleb
Sazbiyayış Nisane 17,1946
Cıwiyayış
Şar Ereb
Hıkumet Cumhuriyet
Serdar Beşer Esad
Din İslam
Erd 185.180 km²
Nıfuso texminki 20.960.588
Sıxletiye 112,5 /km²
Ekonomiye
Endekse gırdbiyayışe merduman 0.632 (miyan)
Pere Pound
Kodê perey SYP
Mıntıqa
Wext (UTC+2)
İnternet .sy
Kodê têlefoni +963

Suriya dewletê da qıtaya Asyaya. Cayê xo mıntıqa ra rocawanê (ğerbê) qıtaya Asya dero. Zımeyê (şımalê) Suriya de Tırkiya; veroc (cenub) de Urdun; rocawan (ğerb) de Lubnan u İsrail; rocakewtene (rocvetış, şerq) de Iraq estê. Paytextê Suriya sûka Şamio. Suriya ezaya Mıletê Yewbiyayey (UN), Yewiya Erebi u OPECia. Suriya de sistemê idarey cumhuriyeto.

Tarix[bıvurne | çımey bıvurne]

Tarix u medeniyetê Suriya zaf dewletiyo. Medeniyetê khani Suriya u Iraq ra veciyê. Sumeran, Akkadan, Babilan u Asuriyan hem erdê Iraqi hem zi erdê Suriya de ronişte biyê. Wextê seserra 6ıne (şeşine) de Ereban erdê Suriya de hıkum kerdo. O wext sûka Şami biya paytextê Erebanê Emewiyan. Erdê Suriya zaf işğali diyê; hetê Moğolan, Tırkan u Fransızan ra. Seserra 15ıne de, Moğoli amey Suriya u her ca kerdo xırabe. Mabênê serranê 1517 u 1918ıne de İmperatoriya Usmanıcan erdê Suriya sero hukım kerdo.

Serra 1920ıne de Fransızan erdê Suriya işğal kerdo u Suriye biya yew koloniya/mıstemera Fransa.[1] Labelê Fransa serra 1940ıne de qontrolê xo kerdo vini. Serra 1946ıne de Suriya xo reyno ra, xoser ilan kerdo.[1] Feqet o wext ra nat darbeyanê leşkeri Suriya zaf kerda xırabe. Serra 1963ıne de Partiya Ba’athi Suriya de qontrol gırewto xo dest. Ewro mabênê Suriya u İsraili hewl niyo.

İklım u sûki[bıvurne | çımey bıvurne]

Xerita Suriya

İklımê Suriya vuriyeno. Ğerbê Suriya tênıno (nemıno) u tım honıko. Şerqê xo zaf germın u huşko. Çoli tey estê, zaf huşkê. Royê Fırati zerreyê erdê Suriya ra vêreno ra. Royê Fırati Suriya de heyat dano erdê Suriya.

Bacarê gırdi:

  • 1. Şam, nıfus: 4,5 milyon
  • 2. Heleb, nıfus: 1,7 milyon
  • 3. Hıms, nıfus: 700,000
  • 4. Lazkiya, nıfus: 554,000
  • 5. Hema, nıfus: 410,000

Sûkê Suriya zaf peyser mendê. Cengan sûkê Suriya zaf kerdê xırabe. Labelê Şam de zaf bınayê ke hetê mımariye de mıkemmel vıraziyayê, estê. Şam merkezê iqtısad u siyasetê Suriyao.

Nıfus[bıvurne | çımey bıvurne]

Nıfusê Suriya 19 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê zey şarê Ereban, Kurdan, Goranan, Tırkmenan, Asuriyan, Ermeniyan, Fılıstinıcan u ê bini. Zaf muhacirê Fılıstinıci Suriya de estê. Dinê Suriya İslamo, mezhebo resmi Şıi u Sunniyo. Suriya de Ehlê Heqi, yew zi tayê Xıristiyani (%10) estê. Zıwano resmi Erebkiyo, labelê xeylê merdumi Asurki, Kurdki, Goranki, Tırki qısey kenê. Nuskar u wendoğê xo zaf niyê.

Nameyê sûke Erd (km²) Nıfus Sıxletiye (nıfus/km²) Qezey Yew asayış Suriya de cayê cı Temaşeyê qezeyan
Dera
(مُحافظة درعا)
3.730 992.000 265,95 3 Syria bosra theater.jpg SyriaDara.PNG Dera.png
Derzor
(مُحافظة دير الزور)
33.060 1.200.500 36,31 3 SyriaDair-az-Zaur.PNG Deir ez-Zor Governorate with Districts.png
Heleb
(مُحافظة حلب)
18.500 3.234.564 174,84 10 Aleppo nights k.jpg SyriaAleppo.PNG Aleppo Governorate with Districts.png
Hema
(مُحافظة حماه)
8.883 2.125.856 240,20 5 Hama, Syria.jpg SyriaHama.PNG Hama Governorate1 with Districts.png
Hesiçe
(مُحافظة الحسكة)
23.334 1.272.702 55,33 4 Al-Hasakeh2.jpg Al-Hasakah Map.png Al-Hasakah Governorate with Districts.png
Hums
(مُحافظة حمص)
42.223 1.762.500 41,74 6 Homs syria3.JPG SyriaHoms.png Hama Governorate with Districts.png
İdlıb
(مُحافظة ادلب)
6.097 2.100.749 344,55 5 Idlib2.jpg SyriaIdlib.PNG Idlib Governorate with Districts.png
Quneytira
(قنيطرة الخراب)
1.861 81.000 67,44 2 Qunaitra.jpg Quneitra-map.png Quneitra Governorate with Districts.png
Lezqiya
(مُحافظة اللاذقية)
2.297 1.278.486 556,58 4 Lattakia,centre.jpg SyriaLatakia.PNG Latakia Governorate with Districts.png
Reqa
(مُحافظة الرقة)
19.616 919.000 46,84 3 ArRaqqahRoofTops.jpg SyriaArRaqqa.PNG Ar-Raqqah.png
Rif Şam
(مُحافظة ريف دمشق)
18.032 2.831.738 160,40 9 Alzabadani.JPG SyriaRifDimasq.PNG Rif-Dimashq Governorate with Districts.png
Suweyda
(مُحافظة السويداء)
5.550 364.000 65,58 3 As Suwayda's town square.jpg SyriaAsSuwaida.PNG As-Suwayda.png
Şam
(مُحافظة دمشق)
1.599 2.211.042 18273,07 Federal Mıntıqa,
suk çıno
Damascus by night.JPG Damascus-map.png Damascus.png
Tertus
(مُحافظة طرطوس)
1.892 80.000 422,83 5 Boats on Tartus boat harbor.jpg SyriaTartus.PNG Tartus Governorate with Districts.png

Basısi Hemey

Dewlete Merkez Erd
(km²)
Nıfus
(2010)
Sıxletiya nıfusi
(nıfus/km²)
Amarê sûk u
qezeyan
Desmale Mıntıqa Asayışê sûkan
Suriya
(جمهورية سوريا العربية)
Şam 185.180 22.515.750 118,91 14 suk, 60 qeze Flag of Syria.svg LocationSyria.svg Syria location map.svg

İqtısad[bıvurne | çımey bıvurne]

İqtısadê Suriya zaf qewetın niyo. Standardê heyati zaf xırabıno. Semedê herban ra heyat biyo xırabe. Suriya zaf petrol u qaz roşena.

  1. 1.0 1.1 "Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq". 1932. http://www.wdl.org/en/item/400/. Retrieved 2013-07-08. 

Çımey[bıvurne | çımey bıvurne]