İspanyolki

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Serê dınya de zıwanê İspanyolki

İspanyolki (be İspanyolki: Español) yew zıwano ke İspanya de u Amerikay Latini de qal beno, cı rê vaciyeno. İspanyolki jü zuano Latinkiyo, zıwanê do Romankiyo u zuanê İspanyolano. İspanyolki cihan de zuano hirıno (3.) ke xeylê qal beno. 550 milyoni ra vêşi merdımi no zıwan ra qal keni, zıwano gırdo. İspanyolki cihan ser de İspanya, Kuba, Arcantin, Bolivya, Kolombiya, Kosta Rika, Şili, Ekvador, Guatemala, Honduras, Meksika, Nikaragua, Panama, Paraguay, Peru, Porto Riko, Cumhuriyetê Dominiki , El Salvador, Uruguay u Venezuela de zıwano resmiyo.[1]

Rımstımi nê zoni Latinkiyo u zey Portekizki, Fransızki, Rumenki İspanyolki zi Latinki ra yeno. DAY de zuano resmi çıniyo ama zuani İspanyolki dıma İngılızki ra zuano dıyıno (2.) ke DAYi ser de teref 45 (çewres u ponc) milyon merdımi ra qal beno.

Name[bıvırne | çımey bıvırne]

Namey zıwanê İspanyolki ca be ca vıriyeno, her ca de hem niyo. İspanya, Meksika, DAY u Venezuela de İspanyolki ri español vaciyeno; Arcantin, Şili, Bolivya, Peru, Paraguay de castellano vaciyeno. Her dı nami zi vaciyeni.

Vêrde[bıvırne | çımey bıvırne]

İspanyolki yew zuanê do Latinkiyo u Portekizki rê zaf nezdiyo. Merdımo/Merdıma ke İspanyolki zano/zana, o/a şeno/şena Portekizki areze kero/kera u hem zeman de şeno/şena İtalyanki u Fransızki kem araze kero/kera. Vatış de İspanyolki u Portekiki miyan de ferq esto. A ri ra nuşteo ke pê Portekizki ra nusiyao, yew İspanyol/İspanyole şeno/şena bınuso/bınusa u areze kero/kera, emma çı wext İspanyolki qal beno, arezekerdış deha zor beno. Amerika Latini de taê mıntıqan de İspanyolki u Portekizki pêro pia qal beni.

Zıwanê İspanyolki de zey zıwanê Latinkiê bini u zuanê ma Zazaki neril (masculin) esto u mayki (femenin) zi esta. Qandê ceniy vatene la vaciyena, qandê mêrdi vatene el vaciyeno. Pêro de vateo ke a ra peyni vınêno, vateya nerila u vateo ke ora peyni vınêno, vateo nerilo. Zuanê İsanyolki de zey zuanê ma Zazaki perskerdış de izafet çıniyo, a ri ra unlemo ters esto (¿) u çı wext ten/tene pers keno/kena, zey zuanê ma Zazaki pê vurğu waneno/wanena;

  • él entendió = O areze kerdo
  • ¿él entendió? = O areze kerdo? (zey ma o areze nêkerdo?)

Zazaki u İspanyolki[bıvırne | çımey bıvırne]

  • Ya - Sí
  • Nê - No
  • Teşekur kena - Gracias
  • Zaf teşekur kena - Muchas gracias
  • Rica kena - De nada
  • Luften - Por favor
  • Ozur kena - Lo siento
  • Merhaba - Hola
  • Xatırê to - Adiós
  • Sodırê to xeyr bo - Buenos días
  • Şanê to xeyr bo - Buenas tardes
  • Şewa to xeyr bo geceler - Buenas noches
  • Ez - Yo
  • Tı - Tú
  • O - Él
  • A - Ella
  • Ma - Nosotros (n), Nosotras (m)
  • Şıma - Vosotros (n) Vosotras (m)
  • Ê - Ellos
  • İ - Ellas
  • Tı se keni? - ¿Cómo estás? ¿Qué pasa?
  • Şıma se kenê? - ¿Cómo está usted?
  • Çı esto çı çıno? - ¿Qué tal?
  • Howl - Bien
  • Xırabe- Mal
  • Çı- ¿Qué?
  • Keyneke - La hija
  • Lac - El hijo
  • Marde - La madre
  • Pi - El padre
  • Ambaz El amigo
  • Ambaze - La amiga
  • Kemi - Un poco
  • Zaf - Mucho
  • Heme - Todo
  • Temam - ¡De acuerdo!, ¡Vale!, ¡Está bien!
  • Xeyr ame - Bienvenidos
  • Pere - Dinero
Ca Çıqas Zuano resmi[2] Zuano dıyıne[3][4] Nısbet[5] Pêro pia
Meksika 112,336,538 [6] 104,135,971 [7] 6,515,519 98.5% [5] 110,651,490
Amerika Birleşik Devletleri 307,006,550 [8] 35,468,501 [9] 14,531,499 16.3% 50,000,000[10][11]
İspanya 47,150,819 41,964,229 [12] 4,620,780 98.8% [5] 46,585,009
Kolombiya 46,240,000 45,740,000 [13] 130,080 99.2% [5] 45,870,080
Arjantin 40,900,496 36,333,605 [14] 4,321,488 99.4% [5] 40,655,093
Venezuela 29,434,660 28,357,707 [15] 725,281 98.8% [5] 29,081,444
Peru 29,797,694 25,059,861 [16] 744,942 86.6% [5] 25,804,803
Şili 17,291,300 17,041,797 [17] 85,914 99.3% [5] 17,127,711
Ekvador 14,306,000 11,907,200 [18] 2,126,986 98.1% [5] 14,034,186
Guatemala 14,361,666 8,617,000 [19] 3,116,482 86.4% [5] 12,408,479
Küba 11,235,863 11,235,863 [20] 99.4% [5] 11,168,448
Cumhuriyeti Dominiki 10,225,000 10,006,500 [21] 177,600 99.6% [5] 10,184,100
Bolivya 10,426,154 6,047,169 [22] 3,117,420 87.9% [5] 9,164,589
Honduras 8,215,313> 8,007,563 [23] 125,597 99.0% [5] 8,133,160
El Salvador 6,183,002 [24] 6,168,902 [25] 99.7% [5] 6,164,453
Fransa 65,821,885 [26] 440,106 [27]' ye göre İspanya' dan gelen göçmenlerin sayısı 189,909. 5,721,380 9.4% 6,161,486 [3]
Nikaragua 5,822,000 5,331,876 [28] 315,464 97.0% [5] 5,647,340
Morokko 31,759,997[29] 20,000 5,480,000 17.32% 5,500,000 [30][31]
Brezilya 190,732,694 [32] 460,018 [33] 5,000,000[34] 2.86% 5,460,018
Kosta Rika 4,615,646 4,530,228 [35] 48,493 99.2% [5] 4,578,721
Paraguay 6,460,000 3,682,200 [36] 446,145 69.5% [5] 4,489,700
Şablon:Bayraksimge Porto Riko 3,998,000 3,802,098 [37] 147,926 98.8% [5] 3,950,024
Qıraliya Yewbiyayey 62,041,708 [38] 184,867 [39] 3,737,633 6.4% 3,922,500 [3]
Uruguay 3,372,000 3,221,800 [40] 113,108 98.9% [5] 3,334,908
Panama 3,508,000 3,006,957 [41] 258,991 93.1% [5] 3,265,948
Fılipini 94,013,200 [42] 2,930 [43]' e göre İspanya' dan gelen göçmenlerin sayısı 2,930' dur. 3,013,843 3.2% 3,016,773 [44]
Almanya 81,802,000 [45] 178,976 [46] 2,527,996 3.3% 2,706,972 [3]
İtalya 60,605,053 [47] 422,249 [48] 1,968,320 3.5% 1,635,976 [3]
Gineya Ekvatori 1,170,308 1,683 [49] 1,057,446 90.5% [5][50] 1,059,129
Kanada 33,212,696 909,000 [51] 92,853 [4] 3% 1,001,853
Portekiz 10,636,888 [52] 9,570 [53] 727,282 6.9% 737,026 [3]
Hollanda 16,665,900 [54] 59,578 [55] 622,516 4.1% 682,094 [3]
Belçika 10,918,405 [56] 85,990 [57] 515,939 5.5% 601,929 [3]
Romanya 22,246,862 544,531 2.4% 544,531 [3]
İsveç 9,045,389 101,472 [58] 442,601 6% 544,073 [3]
Australya 21,007,310 106,517 [59] 374,571 [60] 2.3% 481,088 [4]
Polonya 38,500,696 316,104 0.8% 316,104 [3]
Austurya 8,205,533 267,177 3.3% 267,177 [3]
Sahılê Dındanê Fili 20,179,602 235,806 [4] 1.2% 235,806
Cezayir 33,769,669 223,000 [61] 0.7% 223,379
Danimarka 5,484,723 219,003 4% 219,003 [3]
İsrail 7,112,359 130,000 [62] 45,231 2.5% 175,231 [63]
Japonya 127,288,419 78,952 [64] 60,000 [4] 0.1% 138,952
İswiçre 7,581,520 123,000 14,420 1.7% 137,420
Bulğarıstan 7,262,675 133,910 1.8% 133,910 [3]
Belize 301,270 106,795 [65] 21,848 42.7% 128,643 [65]
Antilê Hollanday 223,652 10,699 114,835 56.1% 125,534
İrlanda 4,156,119 123,591 3% 123,591 [3]
Senegal 12,853,259 101,455 [4] 0.8% 101,455
Yunanıstan 10,722,816 86,742 0.8% 86,742 [3]
Finlanda 5,244,749 85,586 1.6% 85,586 [3]
Macarıstan 9,930,915 85,034 0.9% 85,034 [3]
Aruba 100,018 6,800 68,602 75.3% 75,402
Şablon:Bayraksimge Hırvatistan 4,491,543 73,656 1.6% 73,656 [3]
Andorra 84,484 29,907 [66] 25,356 68.7% 58,040
Slowakya 5,455,407 43,164 0.8% 43,164 [3]
Norwec 4,644,457 12,573 23,677 0.8% 36,250 [3]
Federasyoni Rusya 140,702,094 3,320 20,000 0.01% 23,320
Zelandê Newe 4,173,460 21,645 [67] 0.5% 21,645
Guam 154,805 19,092 12.3% 19,092 [68]
Şablon:Bayraksimge ABD Virjin Adaları 108,612 16,788 15.5% 16,788
Cumhuriyeti Şariê Çini 1,345,751,000 2,292[69] 12,835 [4] 0.001124% 15,127
Litvanya 3,565,205 13,943 0.4% 13,943 [3]
Elcebra 27,967 13,857 49.5% 13,857
Cumhuriyeti Qıbrısi 792,604 1.4% 11,044 [3]
Tırkiya 76,892,807 380 8,000 [70] 0.01% 8,380
Şablon:Bayraksimge Jamaika 2,804,322 8,000 0.3% 8,000
Luksemburg 486,006 3,000 4,344 1.5% 7,344 [3]
Malta 403,532 6,458 1.6% 6,458 [3]
Şablon:Bayraksimge Trinidad ve Tobago 1,047,366 4,100 0.4% 4,100
Sahra Ğerbi 513,000 n.a. n.a. n.a. n.a.
Yewiya Ewroa' de bini 906,816 [71]
Ê bini 4,862,033 [72]
Zuano resmi u zuano dıyıne pêro pia: 6,974,970,386 (Nıfusi dınya)[73] 424,188,295 [74] 29,242,608 6.5% 453,430,903 [75]
Pê merdumi ke zuani İspanyolki museni: 78,109,665 7.23% 504,264,431 [76]

Referansi[bıvırne | çımey bıvırne]

  1. Demografía de la lengua española
  2. Britannica Kitapları 2003' den 2009' a es:Anexo:Hablantes de español como lengua materna en el 2003 (según el Britannica Book). Encyclopaedia Britannica' da kullanılan kaynaklar (Ethnologue -14th edition, Joshua Project 2000 —People's List, ABD Nüfus Sayım Bürosu.)
  3. 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 3.16 3.17 3.18 3.19 3.20 3.21 3.22 3.23 3.24 eurobarometer (2006), es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2006) Avrupa ülkeleri için
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 Instituto Cervantes 06-07' e göre Avrupa' nın dışındaki İspanyol öğrenciler (Avrupa ve Latin Amerika ülkeleri dışında ikinci dili İspanyolca olan kaç öğrenci var konusunda sağlam kaynaklar bulunmamaktadır).
  5. 5.00 5.01 5.02 5.03 5.04 5.05 5.06 5.07 5.08 5.09 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14 5.15 5.16 5.17 5.18 5.19 5.20 5.21 Demografía de la lengua española (sayfa 28)
  6. CONAPO (2010).
  7. cia.gov: İspanyolca yalnızca 92.7%
  8. 2009 yılında nüfus U.S. Population in 1990, 2000, and 2009, U.S. Census Bureau
  9. 5 yaşından büyük ispanikler dahil (US Census Bureau 2009)
  10. Academia Norteamericana de la Lengua Española: elcastellano.org, José Ma. Ansón: noticias elcastellano.org, Jorge Ramos Avalos: univision.com, Elbio Rodríguez Barilari: congresosdelalengua.es , III Acta Internacional de la Lengua Española, nytimes.com (Amerika Birleşik Devletleri Meksika' dan sonra İspanyolcanın en çok konuşulduğu ülkedir, hatta İspanya' dan bile öndedir.).
  11. Census Bureau 2010' a göre 308 milyon amerikalının içindeki 50,477,594 ispanik ispanyolca konuşmaktadır. 35,468,501 ispanik 5 yaşın üzerindedir, 15 milyon ikinci dili ispanyolca olan kişi bulunmaktadır . Buna ek olarak 6 (cervantes.es) veya 7.8 (fundacionsiglo.com) milyon İspanyolca öğrenen öğrenci bulunmaktadır ki çoğunluğu ispanik değildir. Sonuç olarak ABD' de 9 milyon ispanik, yasal olmayan şekilde bulunmaktadır. (impre.com).
  12. 89.0% birinci dili ispanyolca olanlar (eurobarometer (2006))
  13. 500,000 Amerikan yerli dili konuşan insan (Ethnologue)
  14. İlk dili farklı olan 4,566,891 insan bulunmaktadır. (ana dilleri: 1,500,000 İtalyanca, 1,000,000 Arapça, 855,000 Keçuva dili, 400,000 Almanca, 200,000 Paraguayan Guaraní, 200,000 Doğu Yidiş): Ethnologue. İspanyolca tek resmi dildir ve nüfusun tamamına yakınında konuşulur. İtalyanca, Arapça ve Güney Amerika yerli dili olan Keçuva, 1 milyonu aşkın kişi tarafından konuşulmaktadır.spanish.about.com
  15. İlk dili farklı olan 1,076,953 insan bulunmaktadır. (ana dilleri: Çince 400,000, Portekizce 254,000, Wayuu dili 170,000, Arapça 110,000): Ethnologue.
  16. İspanyolca (resmi) 84.1%, Keçuva dili (resmi) 13%, Aymara 1.7%, Ashaninka 0.3%, diğer ana diller (Çok sayı amazon dilleri) 0.7%, diğer 0.2% (2007 Nüfus sayımı): cia.gov. İlk dili farklı olan 5,782,260 insan bulunmaktadır. (ana dilleri: Keçuva dili (32 çeşit) 4,773,900 , Aymara (2 çeşit) 661 000, Chinese 100,000). Ethnologue
  17. İlk dili farklı olan 249,503 insan bulunmaktadır. Çoğunluğu Mapudungun' dur. (200.000): Ethnologue
  18. İlk dili farklı olan 2,398,800 insan bulunmaktadır. Çoğunluğu Amerikan yerli dilleridir. (2,300,000).: Ethnologue
  19. İspanyolca (resmi) 60%, Amerindian dilleri 40%: cia.gov
  20. ethnologue.com
  21. İlk dili farklı olan 218,500 insan bulunmaktadır. (ana dilleri: Haitice 159,000). Ethnologue
  22. 1992 nüfus sayımına göre, toplam nüfusun %58' i ispanyolca konuşmaktadır. unicef.org
  23. İlk dili farklı olan 207,750 insan bulunmaktadır. Çoğunluğu Garifuna' dır (98,000).: Ethnologue
  24. 2010 tahmini nüfus sayımı (page 32)
  25. İlk dili farklı olan 14,100 insan bulunmaktadır. (ana dili, Kekchí olan 12,300 kişi): Ethnologue.
  26. Resmi INSEE tahmini 1/1/2011
  27. 1% of 44,010,619 (2005' deki 15 yaşından büyük Fransa nüfusu). Kaynak: Eurobarometer 2006. INE (1/1/2011)
  28. İlk dili farklı olan 490,124 insan bulunmaktadır. Çoğunluğu Mískito' dur. (154,000).: Ethnologue
  29. Morocco nüfus sayımı
  30. Fas' ta 4-7 milyon arasında İspanyolca konuşan bulunmaktadır. (Ammadi, 2002) educacion.es
  31. 2005' te CIDOB tarafından yapılan çalışmada, Nüfusun 21.6%' ı İspanyolca konuşmaktadır. (realinstitutoelcano.org, afapredesa.org). According to the Morocco Census of 2004, the Morocco population is 29,680,069 (hcp.ma)
  32. IBGE 2010
  33. Brezilya' da 733,000 yabancının yarısı Mercosur dan gelmektedir.(Sayfa 32 [1] + 92,260 spanish immigrants (INE (1/1/2011)) + 1,258 (in 2000).
  34. 2009 Cervantes Enstitüsü Yıllığı: İspanyolca öğrenen öğrenci sayısı 5 milyonu aşmaktadır. elcastellano.org,elespectador.com, oei.org.co: Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva: "9 milyon civarı öğrenci İspanyolca öğreniyor ve 2010 tahminimiz 12 milyon." Instituto Cervantes: 1 milyondan fazla İspanyolca öğrencisi özel okula gidiyor ve yaklaşık 11 milyonu ise devlet okullarına gidiyor.
  35. [İlk dili farklı olan 85,418 insan bulunmaktadır.: http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CR Ethnologue]
  36. 1992 nüfus sayımına göre, nüfusun 50%'si hem İspanyolca hem de yerli dili olan Guarani konuşuyor, 37%' si ise sadece Guarani konuşuyor, sadece İspanyolca konuşanların oranı ise 7%. findarticles.com. Nüfusun %75' i İspanyolca konuşabiliyor.pressreference.com
  37. Nüfusun 95.10%' i İspanyolca konuşabiliyor. (U.S. Census Bureau)
  38. Eurostat 2010
  39. 90,000 Kolombiyalı (in 2003) + 64,317 İspanyol (in 2011) + 10,455 Meksikalı (in 2009) + 7,554 Arjantinli (in 2008) + 5,131 Şilili (in 2004) + 7,410 Perulu (en 2008)
  40. İlk dili farklı olan 150,200 insan bulunmaktadır. Ethnologue
  41. İlk dili farklı olan 501,043 insan bulunmaktadır.: Ethnologue
  42. National Statistics Office medium projection (Mid-2010)
  43. INE (1/1/2011)
  44. 1,816,773 İspanyol + 1,200,000 İspanyol kökenli: Antonio Quilis "La lengua española en Filipinas", 1996 sayfa 234 cervantesvirtual.com, mepsyd.es (sayfa 23), mepsyd.es (sayfa 249), spanish-differences.com, aresprensa.com. sispain.org' a ve "Pluricentric languages: differing norms in different nations" (sayfa 45 by R.W.Thompson)' a göre 2,900,000 İspanyolca konuşan bulunmaktadır. "Instituto Cervantes de Manila" (elcastellano.org) göre ise 2 milyondan fazla İspanyolca konuşan ve 3 milyon civarı Chavacano konuşan bulunmaktadır.
  45. Alman nüfus sayımı (1/1/2011)
  46. 108,469 İspanyol (INE 1/1/2011) + 27,108 Perulu (en 2008) + 13,313 Kolombiyalı (in 2003) + 12,520 Meksikalı ([2]) + 7,140 Arjantinli(in 2008) + 6,704 Şilili ([3]) + 3,724 Ekvadorlu ([4])
  47. ISTAT 1/1/2011
  48. 201,934 Perulu (in 2008) + 120,000 Ekvadorlu ([5]) + 64,000 Kolombiyalı(en 2003) + 18,116 İspanyol (INE 2011) + 11,576 Arjantinli (en 2008) + 3,485 Meksikalı + 3,138 Şilili
  49. INE 2011'e göre ispanyolca
  50. Nüfusun 13,7%' si İspanyolcayı ana dili olarak kullanıyor ve 74%' ü ise ikinci dili olarak kullanıyor. cvc.cervantes.es.
  51. PMB İstatistikleri 2006 mediaincanada.com (12 yaşın üzerinde İspanyolca konuşanlar). Kanada'da 2006 nüfus sayımına göre 345,345 insanın İspanyolca konuştuğu söylense de, İspanik örgütlere göre bu rakam 2001' de 520,260 ve 2006' da 700,000' in üstündedir. (hispanosencanada.caŞablon:Dead link, dialogos.ca) Şu anda ise 1 milyon' a yakındır: (tlntv.com.
  52. Eurostat 1/1/2010
  53. İspanyol göçmenler (INE 1/1/2011)
  54. Hollanda nüfus sayımı
  55. 30,300 Kolombiyalı (in 2003), İspanyol vatandaşı (INE 1/1/2011) + 7.804 Perulu(en 2008 + 1.206 Meksikalı + 918 Şilili)
  56. Eurostat tahmini 1/1/2011
  57. 8,598,982' in %1' i (2005' te Belçika' da 15 yaşından büyüklerin nüfus sayısı). Kaynak: Eurobarometer 2006
  58. İsveç nüfus sayısı (2002)
  59. "Demogeafía de la lengua española" sayfa 32. 104,000 Britannica 2003 yılı kitabına göre
  60. Demografía de la lengua española "Demografía de la lengua española" sayfa 32
  61. Tinduf' ta 150,000-200,000 arasında (aprendemas.com) + Oran Vilayeti'nde 48,000 ( Demografía de la lengua española sayfa 31
  62. 50,000 Sefarad (1998 Britannica Kitabı)[6] + 80,000 Iberikamerika [7]
  63. "Demografía de la lengua española"' nın 34 ve 35. sayfaları
  64. enlatino.com (2009' da 344,932 latin amerika göçmeni - 267,456 Brezilyalı + 1,476 İspanyol - 2010 INE' ye göre)
  65. 65.0 65.1 Demografía de la lengua española' nın 32. sayfası
  66. Nüfusun 35.4%' ünün anadili İspanyolca. www.iea.ad
  67. Yeni Zelanda nüfus sayımı (2006)
  68. Demografía de la Lengua Española' nın 34. sayfası
  69. Çin' deki İspanyol vatandaşları (INE, 2009)
  70. Demografía de la lengua española' nın 37. sayfası
  71. Demografía de la lengua española (sayfa 37)' a göre, Avrupa Birliği' nde 2,397,380 İspanyol veya Latinamerikalı göçmen bulunmaktadır, sadece 1,490,564 sayılmıştır.
  72. Cervantes Enstitüsü'ne göre, 20,000,000 İspanyolca' yı öğrenen öğrenci bulunmaktadır. (cervantes.es, elpais.com). es:Anexo:Estudiantes de español
  73. census.gov
  74. Demografía de la lengua española (sayfa 38). İspanyolca 359.5 milyon ispanyolca' nın resmi dil olduğu yerde, 40.5 milyon resmi olmayan ancak anadili olarak konuşulan yerlerde ve 40 milyon diğer yerlerde olmak üzere konuşulmaktadır.
  75. 450 milyon İspanyolca konuşan (I ve IV İspanyol dilinin uluslararası dakikaları, ve Instituto Cervantes). 460 milyon İspanyolca konuşan (diariohoy.net, lne.es)
  76. 453,430,903 konuşana ek olarak, ABD' de de İspanyolcayı ikinci dil olarak konuşan : 14,531,499 . Avrupa Birliği'nde İspanya hariç 18,922,281 İspanyolca konuşan(es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2006)).