Almanya

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
(Almanyaya Federale ra ame ardış)
Xıl de be pusula Xıl de cıgeyrayışi
Cumhuriyetê Almanyao Federal
Bundesrepublik Deutschland
Asayış
Braniborská brána.jpg
Desmal u Arma
Flag of Germany.svg Coat of arms of Germany.svg
Melumat
WareDewleta xosere (en)
SinoriDanimarka, Polonya, İswiçre, Fransa, Luksemburg, Belçıka, Hollanda, Awıstırya u Çekya
Sazbiyayış2 Gulane 1949
İdareBerlin Federal level of Germany (d)Bundesrat (en)
Erd357,021 km²357 400 km2
Nıfus82 979 100
HıkumetCumhuriyeto Federal Federal parliamentary republic (en)
SerdarFrank-Walter SteinmeierFrank-Walter Steinmeier (en)
Kodê telefoni+49
Letey saeteUTC+01:00 (en)
Kodê interneti.de
Zıwano resmiAlmanki
MerşDas Lied der Deutschen (en)
Cayo tewr berzZugspitze (en)
Cayo tewr nızmNeuendorf-Sachsenbande (en)
PereEwro
Ravêrşiyayışê heqa merdıman0,93
Xerita
EU-Germany.svg

Almanya (be Almanki: Bundesrepublik Deutschland) yew dewlete ke merkezê Ewropa dera. Zımey Almanya de Danimarka, veroc de Awıstırya u İswiçre, rocawan de Fransa, Luksemburg, Belçıka, Hollanda, rocvetış de Polonya u Çekıstan estê. Paytextê Almanya Berlino.

Tarix[bıvurne | çımey bıvurnê]

Dewleta Almanya eyaletan ra yena pêra (mıteşekkıla); 16 eyaleti estê. Almanya Federale ezaya NATOy, Yewiya Ewropa, Mıletê Yewbiyayey, G8 u G4iya.

Yewiya Almanya serra 1871ıne de vıraziya. Verê coy, dıwelê xoyê padişayiye (qraliye) zaf biy. Feqet Herbê Dınyayê I. u II. de dewleta Almanya kerd vindi. Herbê Dınyayê II. de dewleta Almanya biye letey, Almanyaya Rocvetışi u Almanyaya Rocawani niyay ro. Serra 1989ıne de dıwelê Almanya biy yew, amey pêser.

İklım û sûki[bıvurne | çımey bıvurnê]

İklımê Almanya zaf honıko. Hetê zımeyê (vakurê) Almanya serdıno. Semedê Gulf Streami (awa honıke) ra hewayê Almanya zaf serdın niyo.

Bacarê gırdi:

Sûka Frankfurt am Maini zaf raver şiya. Frankfurt de banê xeylê berzi estê; Frankfurt bacarê dewizio, paytextê borsayo, merkezê iqtısadê Almanya u Ewropayo.

Nıfus[bıvurne | çımey bıvurnê]

Nıfusê Almanya 83 milyono. 7 milyon merdumê ğeribi estê. Şarê Zazayan u Tırkan, Kurdan ra u ê binan ra zi Almanya de cıwiyenê. İtalyani, Sırbi, Xırwati, Boşnaqi, Urusi, Yunani zi estê. Romani (Aşıqi), Sorb u Danimarkıci zi rew ra estê, nê şenıkiye (eqalliyet) mariyenê. Sorb u Danimarkıci wayirê heqa zıwan u kulturê. Sorbi zafêr rocvetışê Almanya de cıwiyenê.

Dinê Almanya Xıristiyaniya (itıqadê mıletê Almani Protestan u Katoliko), feqet dino resmi niyo. Tayê Mısılmani, Musewiy u ateisti ki estê. Zıwano resmi Almankiyo.

Xeritay Almanya

Coğrafya[bıvurne | çımey bıvurnê]

Sindorê Almanya 357,021 km2 ca tepışeno. 349,223 km2 xo kerê ra, 7,798 km2 xo çımey awan ra arêbiyayo. Almanya gorey senciya erdi Ewropa de 7ıne, Dınya dı 63ıne rêze dera. Almanya dê cayo tewr berz koyê Zugspitzeyo. Berzeya nê koyi 2960 metreya. Cayanê berzan ra cayanê nımıza resayış serê Rhine, Elbe u Tuna sera beno.

Eyaleti[bıvurne | çımey bıvurnê]

Ekonomiye[bıvurne | çımey bıvurnê]

Ekonomiya Almanya zaf qewetına. Ewropa de rêza yewıne dera. Feqet rocawanê Almanya zaf peyser mendo. Teknolociya Almanya zaf be qaliteya. Almanya zaf wasıtan (otomobilan) vecena. Volkswagen, Opel, BMW, DaimlerChrysler (Mercedes) Almanya de vıraziyenê. İdxalatê (eksport) Almanya zafo. Almanya hetê idxalat ra dınya de rêza yewıne dera. Dınya de 500 şırketanê tewr gırdan miyan de 37 şırketê Almanya estê. Nê tewr gırdi ki Daimler, Volkswagen, Allianz SE, Siemens, Deutsche Bank, E.ON, Deutsche Post, Deutsche Telekom, Metro u BASFê.[1]

Çımeyi[bıvurne | çımey bıvurnê]

  1. Global 500 Almanya, resayış = 26-11-2007