Coğrafyay Amerikay Zımey

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Coğrafyay Amerikay Zımey

Cayê qıta Amerikay Zımey veroc ra Amerikay Veroci, rocvetış ra Okyanuso Hind, rocawan ra Okyanuso Gırd u zımey ra Deryayê Cemedio Zımey rê cirano. Erdê xo 24 milyoni km2 ra gırdo. Qıtay Amerikay Zımey goreyê erdi ra dınya de qıta de hirine gırda. Erdê rocawanê Amerikay Zımey terefê koyan ra yeno meydan u zaf berzo. Rocvetışê cı de ko çıniyo u goreyê rocawan nızmêro. Zımeyê cı de ızkoy (cemedkoy) estê u nê erdi zaf serdo. Verocê cı zi berz u koyıno, veroc de tena Nêmadeyê Yukatani nızmo. Miyanê cı de Deşto Gırd estê. Qıta terefê royan ra zengın niyo. Royo Missisippi royo de tewr gırdo qıta Amerikay Zımey de u eyni zeman de Royo Missipi,Royo Nil ra dıme royo de dıyıne gırdo cıhan de. Zımeyê qıtay Amerikay Zımey de zaf goli estê u inca de amorê golan nêzaniyeno. İklımê veroc de germo u zıme de serdo.

İklımê Amerikay Zımey[bıvurne | Çımey timarn]

Qıtay Amerikay Zımey de zaf iklımi hukım keno. Lete cıyê zıme de İklımê Kutıbi tesır keno u no erd de iklım her mevsım zaf serdo u zaf vewrıno. Kanada de İklımê cêr-kutıbi tesır keno u inca zımıstani de zaf serd beno. Zımeyê Dewletê Amerikayê Yewbiyayey de İklımo Nerm tesır keno u hewa serd niyo zey zıme. Leteyê Amerikaya Zımeyo rocawani de İklımo Germi tesır keno u tiya de vartışo varıtı zaf niyo. Miyanê qıta Amerikaya Zımey iklımo goreyê erdê bini ra germêro u iklımo çoli rê nezdiyo. Rocvetışê Amerika de iklım beno dı letey : Zımeyê rocvetışê Amerikaya Zımey de iklım nermo u vartışo varıti normalo ema verocê rocvetışê Amerikaya Zımey de iklım zaf germo u vartış zaf niyo. Verocê qıtaya Amerikaya Zımey de zi iklımo tropikali tesır keno.

İklımê ke qıta Amerikay Zımey de tesır keno ;

  • İklımê Kutıbi : Leteyê qıtaya Amerikaya Zımeyê zımey de no iklım hukım keno. Zımeyê Kanada u Alaksa tayê mıntıqanê ke tede no iklım hukım keno.
  • İklımo Serd : No iklım Kanada de hukım keno.
  • İklımo Germ : No iklım Dewletê Amerikayê Yewbiyayey (DAY) de hukım keno. Dormeyê DAYo rocawani de tesırkerdışo no iklımi zafo u teyşaniye zafo.
  • İklımo Tropikal : No iklım verocê Meksika u dewletê ke verocê qıta Amerikaya Zımey derê de hukım keno.
  • İklımo Ekvatoral : No iklım Nikaragua, El Salvador, Panama u dewletê veroc-Amerikaya Zımeyo binan de hukım keno.
  • İklımo Deryayo Miyanêne : No iklım sûka Los Angelesi de tesır keno.

Erdê Amerikay Zımey[bıvurne | Çımey timarn]

Erdê Amerikaya Zımey de zaf koy, roy, deşti, goli u çoli estê.

Koy[bıvurne | Çımey timarn]

Tayê koyê qıta Amerikay Zımey ra ;

  • Koyê Booksi
  • Rêzkoyê Alaska
  • Koyê Kerrıni (Kemerıni)
  • Koyo Serra Nevada
  • Koyo Logan
  • Koyê Appalaches
  • Koyo Panama

Roy[bıvurne | Çımey timarn]

Qıta Amerikay Zımey terefê royan ra zaf zengıno. Tayê royê Amerikay Zımey ra ;

  • Royo Missisippi (Royo de tewr dergo qıta Amerikaya Zımey do)
  • Royo Missouri
  • Royo Rio Grannde
  • Royo Saskatchewan
  • Royo Fraser
  • Royê Finlan, Stikine, Ohio, Colorado, Trinity, Yellowstone, Choncos, San Pedro u Motagua yo.

Goli[bıvurne | Çımey timarn]

  • Golê Superior
  • Golê Gırdi
  • Golê Nicaragua
  • Golê Great Salt (Golê Solio Gırd)
  • Golê Oahe

Deşti[bıvurne | Çımey timarn]

Erdê Amerikay Zımeyo rocvetışi de deşti estê zey Deştê Gırdi

Çoli[bıvurne | Çımey timarn]

Erdê Amerikay Zımeyo rocawan u veroc de çoli estê u nê erdi de hewa zaf germo u vartış qet nêbeno.