Zazakipediya:Zazakiyê Grafematikio Standard

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to navigation Jump to search

Zazakiyê Grafematikio Standard:

Sufiksi[bıvırne | çımey bıvırne]

  • Peybend -ış zıwano standard de naman ifade keno.
  • Peybend -en zıwano standard de wextqısan ifade keno.
varyantê çekuye çekuya standarde eslê çekuye netice
nuştoğ, vatoğ, kerdox, vıraştox -oğ ermenki: -oğ oɫ Yes check.svg Temam
dewıc, dewıj, dewız -ıc Yes check.svg Temam
kerdış, bermayis, gırewtış, qırayis -ış farskiyo miyanên: -ışn Yes check.svg Temam
kerdene, kerdenı, kerden -en farskiyo miyanên, partki: -en Yes check.svg Temam
verên, miyanên, verin, miyanin -ên Yes check.svg Temam
zürker, zürkar, nuşkar, wendekar, karker, karkar -kar ewıstki: kāre- Yes check.svg Temam

Prefiksi[bıvırne | çımey bıvırne]

varyantê çekuye çekuya standarde eslê çekuye netice
ni-, nı-, nê- (nımune: nêweş, nêkeno) nê- ewıstki: ne- Yes check.svg Temam

Zemiri[bıvırne | çımey bıvırne]

Zemirê kesan:

pers/num varyantê çekuye çekuya standarde eslê çekuye netice
Rectus
1.sg. ez, az ez ewıstki: ezêm, partki: ez Yes check.svg Temam
2.sg. tı, tu tu ewıstki: tū-, farskiyo khan: tu- Yes check.svg Temam
3.sg.m. o, u, aw, wı o partki: ō Yes check.svg Temam
3.sg.f. a, aya, ya a Yes check.svg Temam
1.pl. ma ma ewıstki: āhmāke- Yes check.svg Temam
2.pl. şıma, sıma şıma ewıstki: xşmāke- Yes check.svg Temam
3.pl. ê, i ê Yes check.svg Temam
Obliquus
1.sg. mı(n), mın mı(n) partki: men Yes check.svg Temam
2.sg. to, tu, tü, tı to Yes check.svg Temam
3.sg.m. ey, yı, yi, i ey Yes check.svg Temam
3.sg.f. aye, aya, yê aye Yes check.svg Temam
1.pl. ma ma ewıstki: āhmāke- Yes check.svg Temam
2.pl. şıma, sıma şıma ewıstki: xşmāke- Yes check.svg Temam
3.pl. inu, inan, yin inan Yes check.svg Temam

Sufiksê zemiranê kesan:

varyantê çekuye çekuya standarde eslê çekuye netice
ezan, ezon, ezane, ezune, eza, ezu, ezo ezan farskiyo miyanên, partki: -ān (konyunktif) Yes check.svg Temam
tıya, tıyi, tıyê, tıyay tıyay farskiyo miyanên: -āy (konyunktif) Yes check.svg Temam
oyo, uyu, awo oyo partki: ō Yes check.svg Temam
awa, aya, ayawa Pictogram voting question.svg
mayim, mayime, mayi, mayê farskiyo miyanên: -ēm Pictogram voting question.svg
şımayê, şımayi şımayê farskiyo miyanên: -ēd Yes check.svg Temam
êyê, iyi êyê farskiyo miyanên: -ēnd Yes check.svg Temam

Zemirê demostrativi:

pers/num varyantê çekuye çekuya standarde eslê çekuye netice
Rectus
Maskulin no, eno, ano, ın, en no, eno Yes check.svg Temam
Feminin na, ena, ana, ına na, ena Yes check.svg Temam
Plural nê, enê, ani, ni, ıni nê, enê Yes check.svg Temam
Obliquus
Maskulin ney, eney, ani, ni, ıni ney, eney Yes check.svg Temam
Feminin naye, enaye, anaye, ınaye naye, enaye Yes check.svg Temam
Plural ninan, eninan, aninu, ninu, ınin ninan, eninan Yes check.svg Temam

İzafe[bıvırne | çımey bıvırne]

Kasus singular masculine singular feminine plural eslê çekuye
Rectus -a
Obliquus -a -an-ê farskiyo miyanên: -ān
Kasus Formê be izafey mane
Rectus her-ê ciran-i komşunun (eril) eşeği (eril)
. her-a ciran-i komşunun (eril) eşeği (dişil)
. her-a ciran-e komşunun (dişil) eşeği (dişil)
. her-ê ciran-i komşunun (eril) eşekleri (çoğul)
. her-ê ciran-an komşuların (çoğul) eşekleri (çoğul)
Obliquus her-ê ciran-i komşunun (eril) eşeğini (eril)
. her-a ciran-i komşunun (eril) eşeğini (dişil)
. her-a ciran-e komşunun (dişil) eşeğini (dişil)
. her-an-ê ciran-an komşunun (eril/dişil) eşeklerini (çoğul)
. her-an-ê ciran-an komşuların (çoğul) eşeklerini (çoğul)

Atributi:

funksiyon kasus genus substantive adjektive mane
Prädikativ Rectus m.sg. her-Ø gewr-o eşek (eril) gridir
. . f.sg. her-e gewr-a eşek (dişil) gridir
. . pl. her-i gewr-ê eşekler grilerdir (çoğul)
Attributiv Rectus m.sg. her-o gewr-Ø gri eşek (eril)
. . f.sg. her-a gewr-e gri eşek (dişil)
. . pl. her-ê gewr-i gri eşekler (çoğul)
Attributiv Obliquus m.sg. her-ê gewr-i gri eşeği (eril)
. . f.sg. her-a gewr-e gri eşeği (dişil)
. . pl. her-an-ê gewr-an gri eşekleri (çoğul)

Wextqıse[bıvırne | çımey bıvırne]

Wextê nıkay (present) indicative:

varyantê çekuye indicative eslê çekuye netice
manenan, manenon, manenane, manenune, manena, manenu, maneno ez manenan farskiyo miyanên: -ān Yes check.svg Temam
manena, maneni, manenê, manenay manenay farskiyo miyanên: -āy Yes check.svg Temam
maneno, manenu o maneno partki: ō Yes check.svg Temam
manena a manena Yes check.svg Temam
manenim, manenime, maneni, manenê farskiyo miyanên: -ēm Pictogram voting question.svg
manenê, maneni şıma manenê farskiyo miyanên: -ēd Yes check.svg Temam
manenê, maneni ê manenê farskiyo miyanên: -ēnd Yes check.svg Temam

Wextê nıkay (present) continuative:

continuative eslê çekuye netice
ezo manenan farskiyo miyanên: -ān Yes check.svg Temam
tıyay manenay farskiyo miyanên: -āy Yes check.svg Temam
oyo maneno partki: ō Yes check.svg Temam
awa manena Yes check.svg Temam
mao manenime farskiyo miyanên: -ēm Pictogram voting question.svg
şımaê manenê farskiyo miyanên: -ēd Yes check.svg Temam
êyê manenê farskiyo miyanên: -ēnd Yes check.svg Temam

Wextê nıkay (present) subjunctive:

subjunctive eslê çekuye netice
ez bımanan farskiyo miyanên: -ān Yes check.svg Temam
bımanê farskiyo miyanên: -ēh Yes check.svg Temam
o bımano partki: ō Yes check.svg Temam
a bımano partki: ō Yes check.svg Temam
ma bımanime farskiyo miyanên: -ēm Pictogram voting question.svg
şıma bımanê farskiyo miyanên: -ēd Yes check.svg Temam
ê bımanê farskiyo miyanên: -ēnd Yes check.svg Temam

Wextê nıkay (present) imperative:

varyantê çekuye imperative eslê çekuye netice
- - - -
bımane, bımanı bımane Yes check.svg Temam
bımano, u bımanu o bımano partki: ō Yes check.svg Temam
bımano a bımano partki: ō Yes check.svg Temam
bımanime, bımanim bımani, bımanê ma bımanime farskiyo miyanên: -ēm Pictogram voting question.svg
bımanê, bımanên, bımanin bımanên Yes check.svg Temam
bımanê, bımani ê bımanê farskiyo miyanên: -ēnd Yes check.svg Temam

Wextê veri (preterite):

indicative continuative
ez mendan ezo mendan
menday tıyay menday
o mend oyo mend
a mende awa mende
ma mendime mao mendime
şıma mendi şımaê mendi
ê mendi êyê mendi

Wextê veri -gumankerdene- (perfect):

indicative continuative
ez mendan ezo mendan
menday tıyay menday
o mendo oyo mendo
a menda awa menda
ma mendime mao mendime
şıma mendê şımaê mendê
ê mendê êyê mendê

Wextê veri -raverberdene- (imperfect):

varyantê çekuye indicative subjunctive eslê çekuye netice
mendêne, mendên, mendin ez / tı / o / a / ma / şıma / ê mendêne ... bımendêne partki: -ahên Pictogram voting question.svg

Wextê veri ra raver (pluperfect):

indicative
ez mend bi
mend bi
o mend bi
a mend bi
ma mend bi
şıma mend bi
ê mend bi

Wextê veri ra raver (pluperfect):

participium neri ma[y]ki xeylê
agentive - - -
preterital mende mendiye mendey

-e / -, -ı, (-y), -ye[bıvırne | çımey bıvırne]

  • Peybend -e çekuya de maykiye ifade keno. No veng taê fekanê Zazaki de vurriyo, biyo ı ya ki nêmendo, erziyo u biyo vindi.
varyantê çekuye çekuya standarde netice note
dae, daye dae Yes check.svg Temam ae
ma, mae, may, maye mae Yes check.svg Temam

Vocative[bıvırne | çımey bıvırne]

-o[bıvırne | çımey bıvırne]

  • Vocative, halê vengdayışio neri
varyantê çekuye çekuya standarde netice
apo apo Yes check.svg Temam
babo, bavo, bawo babo Yes check.svg Temam


-ê / -yê[bıvırne | çımey bıvırne]

  • vocative, halê vengdayışio mayki
varyantê çekuye çekuya standarde netice
daê!, dayê! ? Pictogram voting question.svg
waê, wa ? Pictogram voting question.svg

Bıvênên / qayt ke[bıvırne | çımey bıvırne]