Feodalizm

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre

Feodalizm yew sistemo de idareyo. Vateyê Feodalizm Cermenki ra yeno u menayacı Feodum (timar)o. Feodalizm (Feodalite) Dewrê Miyani de qıtaya Ewropa de biyo sistemê tewr gırde. Goçê Şaran (Hicretê Eqwam, Hicretê Qewman) ra dıme İmperatoriya Roma biyo dı letey u no parebiyayış ra dıme qıta Ewropa de zaf kaosi vıraziya u vengiya otorite biyo. Na vengiya otorite ra dıme şarê Ewropa hekimiyetê asilan rê cıkewtê. Ebe no cıkewtış quwetê hukımdaran hêdi hêdi kemiyayo u sistemo feodalite ameyo quwetın. Kamo ki serê sistemê feodalite dero, ey rê Feodalbeg vaciyayo. Feodalbegi qanunê qralan nas kerdê u qanunê İmperatoran xo rê pay kerdê. Çıyê ki serê erdê Feodalbegan de biyê, Fedaolbeg biyo wayiro heme inan. Qraliya Franki Dewrê Miyani de ebe Feodalbegi zaf mucadeley kerdo ema ğalıb nêbiyo u hetta tesırê recimê Feodalbegan dê mendo. Wexto ke Qraliya Franki Feodalbegan rê zaf gırd u hera erdi dayo, Feodalbegi fikır kerdê ki ê ebe qralan ra hamê/eyniyê u şar zi fikır kerdo ki Feodalbegi heq u huqıqê inan star kenê. Ebe na rae ra Feodalite qıta Ewropa de sistemê Feodalitey biya zaf quwetıne. Ebe berzbiyayışo Feodalite qıta Ewropa de mentalitê Suzeren-Vassal dest kerdo pey u Sınıfê Sosyali ameyo meydan.

Nobli (Esiliy)[bıvurne | çımey bıvurne]

Nobli (esili, kesê corêni) jü cemaeto de cengkaro. Quwetê inan wextê veri ra u quwetê cengi ra ameyo. Esaletê inan cenêrasyonê inan rayo u tesırê inan, quwetê inanê ekonomiki ra ameyo. Nobli ebe arteşe (eskeriye) u idare ra kar kerdê. Ebe rêze Senyor, Duk, Kont, Baron, Vikont u Şovalya ra vıraziyeno. Seferê Xeçliyan ra dıme Burcuway cayê Noblani grewto.

Rahibi[bıvurne | çımey bıvurne]

Rahibi cemaeto de tewr berz u tewr quwetın biyo. Serê Katolisizm de Papa, serê Ortodoksiye de Patrik est biyê. Rahibi qralan u feodalbegan ra raya bipere zaf hera erdi grewto u ê zaf zengın biyê. Ê seba cıwiyayış dewlete rê pere (tehsilat,vergi) nêdayo u ê ebe rındiye u rehatiye cıwiyê.

Burjuway[bıvurne | çımey bıvurne]

Sınıfê Burjuwa seferê Xeçliyan ra dıme vıraziya. Ê pêro sûki u qezay de cıwiyê u ê raya tıcareti-zenaeti ra kar kerdê. No sınıf tewr verên Senyoran rê wergi dayo ema bahdo ê zaf zengın biyê u xoser biyê u tesırvindbiyayışo sistemê Feodalite de karê inan zaf biyo.

Dewıci[bıvurne | çımey bıvurne]

Statuya sosyali de ê sınıfa de tewr cêrêni biyo. Dewrê Miyanêne de miyandê Feodalite de statuya dewıcan ebe statuya koleyan ra hêm/eyni biyo. Feodalbegi seba dewıcan qet kar nêkerdê. Dewıci zerrekê inan de biyo dı letey ;

  • Serfi : Namê dewıcanê ke heqa inan çıniyou namê dewıcanê ke wayirê heqa politik, heqa idari u heqa ekonomik niyo.
  • Xoseri : Namê dewıcanê ke nim-xoserê. Ê nimê kareyê inan Feodalbeg rê dano u nimê kareyê inan, inan rê meno.

Sistemo Feodalite terefê Burcuwayan ra xırav biya.