Matematik

Wikipediya ra, ensiklopediya hosere

Mısır ra Papirusê Rhindi

Matematik (Yunanki de μαθηματική [τέχνη], mathēmatikē [téchnē], "hunerê mısayışi, "aidê mısaene"; wextqesey Yunakiyo Kıhan μανθάνω manthánō "ez mısenan", kılmek ra ya ki ebe fekê xelki mathe ra yeno) yew ilmê mentıqio ke ebe cigeyrayışê figuran u be mareyan hesabkerdene ra amo meydan.

Tedeestey

1 Tarixê matematiki
- 1.1 Matematikê Mısırio Kıhan u Babiloni
  - 1.1.1 Mısır
2 Lızgey matematiki
3 Gırey teberi

[bıvurne] Tarixê matematiki

Matematik ilmanê tewr kıhanan ra yewo. Wextê ravêrdışê çağê tewr verêni de, Çağo Antik de, Yunanıstani de u demê Hellenizm de, uca ra nat "ebe mentıqo zelal" teoremê de sıfteyın yanê geometriya Ewklidi vıraciya. Na zanışiye Çağo Miyan de, yewbini ra cia, wextê Humanizmê verêni universitan de u dıwelanê Erebıstani de weşiya xo ramıta.

[bıvurne] Matematikê Mısırio Kıhan u Babiloni

[bıvurne] Mısır

Suka Babiloni Uruk ra yew textê hesabi (serra 300i İ.V.)

Çımey tewr muhımê ke zanayışê matematikê Mısırıcan sero melumat ihtewa kenê u be ninan şenime (şıkinime) qabıliyetê Mısırıcan texlil kerime, nêyê:

Mısırıcan matematik tewr zêde seba karanê pratikan de, zey hesabkerdena yewmiya karker(-doğ-)an, non-potene, genım-sentene, gırdina cayan u hesabkerdena hudıdan ra gırewto xo dest.

Mısırıcan çar şeklê hesabi zanıtêne.

Geometriye de inan rê hesabkerdena riyê hirêkose, çarkose u trapezan $\!^{{\left(\frac{16}{9}\right)}^2}$ , nezdina reqemê çemberi π (pi) u hesabkerdena hecımê yew çarkosey (mıreba) be nê formıli $V = a 2 (h / 3)$ naskerde biyo.