Matematik

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Mısır ra Papirusê Rhindi

Matematik (Yunanki de μαθηματική [τέχνη], mathēmatikē [téchnē], "hunerê mısayışi, "aidê mısaene"; wextqesey Yunakiyo Kıhan μανθάνω manthánō "ez mısenan", kılmek ra ya ki ebe fekê xelki mathe ra yeno) yew ilmê mentıqio ke ebe cigeyrayışê figuran u be mareyan hesabkerdene ra amo meydan.

Tarixê matematiki[bıvurne | çımey bıvurne]

Matematik ilmanê tewr kıhanan ra yewo. Wextê ravêrdışê çağê tewr verêni de, Çağo Antik de, Yunanıstani de u demê Hellenizm de, uca ra nat "ebe mentıqo zelal" teoremê de sıfteyın yanê geometriya Ewklidi vıraciya. Na zanışiye Çağo Miyan de, yewbini ra cia, wextê Humanizmê verêni universitan de u dıwelanê Erebıstani de weşiya xo ramıta.

Matematikê Mısırio Kıhan u Babiloni[bıvurne | çımey bıvurne]

Mısır[bıvurne | çımey bıvurne]

Çımey tewr muhımê ke zanayışê matematikê Mısırıcan sero melumat ihtewa kenê u be ninan şenime (şıkinime) qabıliyetê Mısırıcan texlil kerime, nêyê:

Mısırıcan matematik tewr zêde seba karanê pratikan de, zey hesabkerdena yewmiya karker(-doğ-)an, non-potene, genım-sentene, gırdina cayan u hesabkerdena hudıdan ra gırewto xo dest.

Mısırıcan çar şeklê hesabi zanıtêne.

Geometriye de inan rê hesabkerdena riyê hirêkose, çarkose u trapezan \!^{{\left(\frac{16}{9}\right)}^2}, nezdina reqemê çemberi π (pi) u hesabkerdena hecımê yew çarkosey (mıreba) be nê formıli V=a^2(h/3) naskerde biyo.

Amari[bıvurne | çımey bıvurne]

0, 1, 2, 3,4 ...\,\! -2, -1, 0, 1, 2\,\!  -2, \frac{2}{3}, 1.21\,\! \sqrt{2},\pi\,\! -e, \sqrt{2}, 3, \pi\,\! 2, i, -2+3i, 2e^{i\frac{4\pi}{3}}\,\! 2,3,5,7\,\! e,\pi\,\!
Amarê tebii Amarê tam Amarê Rasyonali Amarê İrrasyonali Amarê reeli Amarê kompleksi Amarê primali Sebiti
a+\mathbf{h}b\,\! \mathbf{e}_3^2=1\,\! z=\pm\sum_{i=k}^\infty a_i \cdot p^i\,\! 1+2+3....n=n.(n+1)/2\,\! π,e 6,28,496\,\! 1_2,10_2\,\! 0\,\!
HAmarê Hiperboliki Amarê bikompleks Amarê P-adiki Amarê rêzkiy Amarê transendentali Amaro gırd Amarê dıyınis

Lızgey matematiki[bıvurne | çımey bıvurne]