Mısır

Wikipediya ra, ensiklopediya xoserı

Mısır yew dewleta qıta Afrikao. Caê xo zımey (şımalê) Afrika u rocawanê (ğerbê) qıta Asya dero. Zımey (şımalê) Mısıri de Deryao Sıpê (Deryao Miyanên); veroc (cenub) de Sudan; rocvetış (şerq) de Deryao Sur, İsrail u Gaza; rocawan (ğerb) de Libya estê. Paytextê Mısıri suka Qahireo. Mısır ezaê Mılliyetanê Yewbiyaiyan u Yewina Erebio.

Tedeestey 1 Tarix 2 İklim u Suki 3 Nıfus 4 İqtisad 5 Çımey

[bıvurne] Tarix

Tarixê Mısıri zaf dewletiyo. Wextê tarixê antiki de Firawunan Mısır de hıkum kerdo u Mısır de pramitê gırdi vıraştê. Feqet benatê serran ra 200 u 800 İmparatorina Roma, İmparatorina Bizansi u İran, erdê Mısır gırewto. Seserra 8ine de Emewi Ereban hıkum kerdo u şarê Mısıri pêro biyo mısılman. Seserra 15ine de İmparatorina Osmanıcan Mısır gırewto. Benatê seserranê 15 u 19ine de Mısır biyo gırêdaey İmparatorina Osmanıcan. Serra 1862ine de Britanya Gırde ameya Mısır u Mısır biyo yew koloniya (mıstemera) Britanya Gırde. Serra 1922ine de şarê Mısıri eskerê Britanya fetelna u serra 1954ine de Mısıri xo reyna ra, xoser ilan kerd. Feqet ewro Mısır dewletê da demokratike niyo.

[bıvurne] İklim u Suki

İklimê Mısıri vuriyeno. Zımey (Şımalê) Mısıri de iklim weşo. Mıntıqa ra Deryao Sıpê de hewa zaf wenıko. Feqet verocê (cenubê) Mısıri zaf germıno; tici zaf erzena. Verocê (cenubê) Mısıri de çoli zafê. Roê Nili zerrey Mısıri ra şıno. Mıntıqa Roê Nili de erd zaf rındo.

Sukê Gırdi:

• 1. Qahire, Nıfus: 15,200,000
• 2. İskender, Nıfus: 3,500,000
• 3. Burj Said, 500,00
• 4. Şuvez, Nıfus: 497,000
• 5. Aswan, Nıfus: 200,000

Suka Qahire merkezê iqtısad u siyasetê Mısırio. Banê xeylê berzi estê u banê tarixi zafê. Feqet suka Qahire zaf cengi diyê.

[bıvurne] Nıfus

Nıfusê Mısıri 79 milyono; Afrika de ê dıyino. % 90 şarê Mısıri mıntıqa Roê Nili de ronıştiyo. % 99 şarê Mısıri Ereb u Koptiko. % 90 şarê Mısıri mısılmano u % 10 İsewi/Xrıstiyano (Ortodoksê Koptik, Yunan u Ermeniy]]). Merdumê ğeribi senıkê. Zıwano xoyo resmi Erebkiyo. Nuskar u wendoğê xo zaf niyê.

[bıvurne] İqtisad

İqtısadê Mısıri quwetın niyo. Endustriya petroli, ziraet u qaz zaf muhimê. Standardê hêyati hewl niyo. Dewleta Mısıri serê Roê Nili de zaf barajê pili vıraştê. Dewletanê Amerikaê Yewbiyaeyan zaf pheştia maddiye dawa cı.

[bıvurne] Çımey

• Sitey Mısırio remi
• Mısıri sero melumat

Dewletê Afrika

Afrika Veroci • Angola • Benin • Botswana • Burundi • Burkina Faso • Cezayir • Cibuti • Cumhuriyetê Afrika Miyanêne • Cumhuriyetê Kongoê Demokratiki • Çad • Eritre • Etyopya (Hebeşıstan)  • Fas • Gabon • Gambiya • Gana • Gine • Gineya Bissaoy • Gineya Ekwatori • Kamerun • Kap Verde • Kenya  • Komoroy (Adey Komoroy)  • Kongo • Lesotho • Liberya • Libya • Madagaskar  • Malawi  • Mali • Maurityus  • Mısır  • Moritanya • Mozambik  • Namibya • Nicer • Nicerya • Rwanda  • Sahilê Dıdanê Fili • São Tomé u Principe  • Senegal • Seyşeli (Adey Seyşeli)  • Sierra Leone • Somalya  • Sudan • Swaziland • Tanzanya  • Togo • Tunıs • Uganda  • Zambiya  • Zimbabwe