İran

İran
جمهوری اسلامی ايران
Ĵomhūrīye Eslāmīye Īrān
Cumurêtê İranio İslami

Desmal u Armaya İran
Desmale Arma
Xerita
İran
Slogan	Esteghlal Azadi Jomhuri-ye Islam
Marş	Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān
Biyayış	1 Nisane 1979
Paytext	Tehran
Bacarê tewr gırdi	Tehran
Cıwiyayış
Zıwan	Farski
Helq	İranıc
Hıkumet	Cumurêtê İslami
Serdar	Mahmud Ahmedinecat
Din	İslam
Coğrafya
Erd	1,648,105
Nıfus	75,330,000
Sıxletina nıfusi	41/km²
Ekonomiye
Ğsxmw	$827.344 milyar
Yewina perey	Rial (ISO 4217IRR)
Wext	+3.30
İnternet	.ir
Kodê têlefoni	+98

İran mıntıqa ra rocawanê (ğerbê) qıta Asya dero. Zımey (Şımalê) İrani de Deryaê Xezeri, Ermenıstan, Azerbaycan u Tırkmenıstan; veroc (cenub) de Xelicê Farsi; rocawan (ğerb) de Tırkiya u Iraq; rocakewtene (rocvetış, şerq) de Efğanıstan u Pakıstan estê. Paytextê İrani Tehrano. İran 30 eyaletan ra yeno pêra (mıteşekkılo) u ezaê Mıletê Yewbiyaeyan (UN) u OPECio. Sistemê idarey cumurêtê İslamio, labelê sistemê iqtısadi sosyalisto.

Tarix

Tarix u medeniyetê İrani zaf dewletiyo. Wextê İ.V. (İsay ra ver), Qebiley Aryani amey İran u medeniyetê Aryanan bi medeniyetê İrani. Wextê Parsan de İran bi gırd. Erdê İrani zaf işqali di: Ê Ereban, Moğolan u Tırkan. Nıka dewleta İrani biya qewetıne. Na çağ de Amerika u İrani ra rivatanê çhekanê atomi ra yewbini anê-benê.

İklim u Suki

İklimê İrani vuriyeno. Zımey İrani tênıno (nemın), tım honıko, verocê (cenub) xo zaf germın u huşko. Çoli tey estê, zaf huşkê, zey Dašt-e Kavīr (Deşta Pile), Dašt-e Lūt (Deşta Luti). Her serre zelzeleyê gırdi peyda benê.

Sukê (Bacarê) Gırdi:

• 1. Tehran, Nıfuse: 7.160.094
• 2. Meşhed, Nıfuse: 2.100.000
• 3. İsfehan, Nıfuse: 2.040.000
• 4. Şiraz, Nıfuse: 1.255.955
• 5. Ehwaz, Nıfuse: 841.145

Suka Tehrani zaf raver şiya. Banê xeylê berci u binaê ke hetê mımarine de mıkemmel vıraciyaey, estê. Tehran, bacarê dewizio, paytextê borsao, merkezê iqtısad u siyasetê İranio.

Xerita İrani

Sukê İrani Bini zi Sıreyê na:

Nıfus

Nıfusa İrani 70 milyonia. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê zey Şarê Farsan, Kurdan, Ereban, Azeriyan, Ermeniyan, Beluçan, Mazenderanan, Gilanıcan, Talışan, Luran, Goranan u şarê bini. Gorey vatene, Eyaletê Qumi de ki taê dewan de menfiyê (Surgınê) Zazaanê Dêrsımê 1900an estê. İran de xeylê dini yenê diyaene. Dinê İrani İslamo, mezhebo resmi Şıiyo. Lewê ninan de Sunniy, Ehlê Heqi, yew zi taê İsewiy/Xrıstiyani, Bahai u Musewiy estê. Zıwano resmi Farskiyo, Xeylê merdumi Azerki, Kurdki, taê Mazandaranki, Gileki, Erebki, Xellecki, Beluçki, Tatki (Takiyê zıme u veroci) u zıwananê binan qısey kenê.

İqtisad

İqtısadê İrani zaf qewetıno. Feqet mabênê mılletanê ğerbi İqtısadê İrani ra hewlo. İran zaf petrol u qaz roşeno.

Çımey

• Siteyê İranio resmi