Libya

Wikipediya ra, ensiklopediya xoserı

Libya mıntıqa ra zımeyê (şımalê) qitay Afrika dero. Zımey (Şımalê) Libya de Deryao Sıpê (Deryao Miyanên); veroc (cenub) de Nijer u Cad; (rocvetış, şerq) de Mısır u Sudan; rocawan (ğerb) de Tunus u Cezayir estê. Paytextê Libya Tripolio. Libya ezaê Mılliyetanê Yewbiyaiyan u Yewina (Jewbiyaena) Erebia.

Tedeestey 1 Tarix 2 İklim u Suki 3 Nıfus 4 İqtisad 5 Çımey

[bıvurne] Tarix

Erdê Libya zaf işğali diy. Ewelunra Berberun ronıştı bı. Feqat beneta seserunra 200 - 800 İmparatorina Roma u İmparatorina Bizansi erde Libya işğal kerd. Seserra 8. da Emevi Erebun hıkum kerd u Berberun piyeri İslamiyet qebul kerd. Seserra 15. da İmparatorina Osmanıcan işğal kerd. Beneta seserran 15. - 19. da Libya gırêdaey İmparatorina Osmanıcan. Feqat Libya otonomuyıb.

Serra 1911 da İtalya Libya işğal kerd u Libya biya koloniya/mıstemera İtalya. Asqere İtalya zaf terteley kerd, dızda erde şare Libya. Benata serrunra 1954 - 1962 şare Libyun fetılna esqere İtalya u Ewropa. Serra 1951 Libya xoserxu guret.

[bıvurne] İklim u Suki

İklimê Libya vuriyeno. Zımeyê (Şımalê) Libya da iklim weşa. Mıntıqa ra Deryao Sıpê da (Deryao Miyanên) hewa zaf wenika. Feqat veroce (cenub) Libya zaf germina; tiji zaf erzena. Verocê (cenub) Libya colinra vıraziya.

Sukê (Bacarê) Gırdi:

• 1. Tripoli, Nıfuse: 1,682,000
• 2. Bingazi, Nıfuse: 660,147
• 3. Misratah
• 4. Sirte
• 5. Sabha

Sukeya Tripoli merkezê iqtısad u siyasetê Libyao. Banê tarixi zafa. Tripoli zaf cênguni diy.

[bıvurne] Nıfus

Nıfusa Libya 5,1 milyono. % 90 şare Libya ronıştı bı zımeyê (şımalê) Cezayir. % 99 şare Cezayir Ereb u Berbera. % 99 şare Libya Mısılmana. Merdumê ğeribi taêya. Zıwano resmi Erebkiyo; feqat taê merdumun Berberki qısey kenê. Nuskar u wendoğê xo zaf niya.

[bıvurne] İqtisad

İqtısadê Libya qewetın niyo. Endustriy petrol u qaz zaf muhima. Standardê xeyat hol niya. Seba ke Libya destek da cı teror, Dewletun Ewropa u Dewletê Amerikaê Yewbiyaey ambargo kerd. Serra 1989 Dewletê Amerikaê Yewbiyaey şavıt rocketun u Libya xırab kerd. Ambargo iqtısadê Libyayê zaf zarar da.

[bıvurne] Çımey

• CIA World Factbook — Libya

Dewletê Afrika

Afrika Veroci • Angola • Benin • Botswana • Burundi • Burkina Faso • Cezayir • Cibuti • Cumhuriyetê Afrika Miyanêne • Cumhuriyetê Kongoê Demokratiki • Çad • Eritre • Etyopya (Hebeşıstan)  • Fas • Gabon • Gambiya • Gana • Gine • Gineya Bissaoy • Gineya Ekwatori • Kamerun • Kap Verde • Kenya  • Komoroy (Adey Komoroy)  • Kongo • Lesotho • Liberya • Libya • Madagaskar  • Malawi  • Mali • Maurityus  • Mısır  • Moritanya • Mozambik  • Namibya • Nicer • Nicerya • Rwanda  • Sahilê Dıdanê Fili • São Tomé u Principe  • Senegal • Seyşeli (Adey Seyşeli)  • Sierra Leone • Somalya  • Sudan • Swaziland • Tanzanya  • Togo • Tunıs • Uganda  • Zambiya  • Zimbabwe