Zerduşt

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Fahravar, nişanê dinê Zerduştiye

Zerduşt (be Ewıstki: Zaraθuštra) yew mela u şair bi. Goreyê mensubanê dinê Zerduştiye, Zerduşt yew peyğambero. Zerduşt be zıwanê Ewıstki qal kerdêne. Ewıstki yew zıwanê Aryayo.

Cıwiyayışê ey[bıvurne | çımey bıvurne]

Zerduşt teqriben mabênê serranê 1200 – 1000 İ.V. (İsay ra ver) de cıwiyo. Feqet nêzaniyeno ke kamci bacar de cıwiyo. Goreyê tarix-zanayoğan ra, o teqriben benatê Efğanıstan, Tacikıstan u Ozbekıstan de cıwiyaye bi. Zerduşti welatê xo ra vatêne "Airyanem Vaejah"; maneyê cı "Erdê Arya"yo.

Ma familya Zerduşti hewl zanime. Nameyê piyê cı Pouruşaspa Spitāma bi u nameyê maya cı Dughdova bi. Zerduşt zeweciyaye bi u nameyê cıniya dey Hvōvi bi. Hirê keyney u hirê lacekê ey esti bi. Nameyê keynan Freni, Pourucista u Triti bi u nameyê lacekan İsat Vastar, Uruvat-Nara u Hvare Ciθra bi.

Din[bıvurne | çımey bıvurne]

Zerduşti ra ver yew din esti bi. Ma nameyê nê dini nêzanime, feqet linguisti nê dini ra vanê "Dinê Arya". Dinê Arya yew dinê zaf-ilahan bi. Nê dini de nameyê ilahê gırdi Deûs-Piter bi (be Latinki: Ju-Piter, be Yunanki: Zeus-Piter). Nê dini de zaf meley zi esti bi. O wext de meleyan hem meletêni kerdêne hem zi şıiri vatêne. Feqet Zerduşti nê dini de reform kerdo. Zerduşt zi yew mele u şair bi. Şıirê Zerduşti zaf weş bi. Aye ra fıkrê xo mılet rê zaf tesir kerdo. Zerduşt şıiranê xo de vatene, teyna yew Homa esto u nameyê ey Ahura Mazdayo. Ey vatêne insani gani Ahura Mazday rê hurmet bıkero ke Ahura Mazda zi şıma cenetê xo de qebul bıkero. Zerduşti Ahura Mazday sero zaf şıiri vatêne. Feqet Zerduşti çıra nêvatêne "ez peygambero".

Peyniya mergê Zerduşti ra, fıkrê cı miyanê aşiretanê Arya de zaf vıla bi. Hêdi hêdi be fıkrê Zerduşti ra yew din ame meydan. Nê dini ra vanê Zerduştiye. Mensubanê nê dini, Zerduşt kerdo peyğamber zi. Dinê Zerduştiye resayo mıletanê Aryayanê binan, zey Medya, Persiya, Partiya, Baktriya u Sogdiyana. Hetta resayo Yunanıstan u Roma.

Etnisiteyê Zerduşti çıko?[bıvurne | çımey bıvurne]

Tayê merdumi vanê Zerduşt Farso u tayê merdumi vanê Zerduşt Kurdo, tayê merdumi zi vanê Azeriyo. Be raşti, Zerduşt ne Kurd, ne Azeri ne zi Farso. Eger Zerduşt Fars ya zi Kurd bıbiyêne, Zerduşt gani be zıwanê Farski ya zi Kurdki de şıiri vatêne. Zerduşt be zıwanê Ewıstki de şıirê xo vatê. Aye ra ma kıtabê ey rê vanime Ewısta. Şarê Ewısta eşiretanê Arya ra veciyay.

Kıtabê Ewısta[bıvurne | çımey bıvurne]

Goreyê Zerduştiyan kıtabê Ewısta mıqedeso. Zerduşti kıtabê Ewısta nênuşto, çıke o wext de nuştış çınê bi. Zerduştiyan teqriben 1000 serri ra zafêr şıiranê Zerduşti hıfz kerdê u Ewısta teqriben serra 300 de ameya nuştış.