Arya
Arya ya zi Ariya tarixê antiki dı namey yew mıleti bi. Mıletê Aryay teqriben serranê 2000 - 1500'i İsay ra Ver (İ.V.) dı Miyanê Asya (ewro Qazaxıstan, verocê Rusya, Ozbekıstan, Qırğızıstan, u Tacikıstan) dı cıwiyayı bi.
Tedeestey |
Tarix [bıvurne]
Teqriben 1500 İ.V. dı mıletê Aryay bi hiri letey. Yew grubê eşiretanê Aryay şi hetê Hindıstani. İnan medeniyetê Hindıstani ri zehf tesir kerd. Yew grubê qıci hê sinorê Pakıstan u Efğanıstani dı cıwiyeni; inan ra vani Nurıstani. 200 serri veri dı, Nuristani ra vati Kafırıstani. Key inan dinê İslami qebul kerd, namey inan bi Nuristani. Yew grubê eşiretanê Aryay mıntıqa Efğanıstan, Tacikıstan, u Ozbekıstan dı mend. İnan xo ra vati Ariya (ewro vani İrani). Ewro namey İrani biyo namey yew dewletı. İran dı Tırki u Erebi zi cıwiyeni, feqet hem Tırki u hem zi Erebi Ariya niyê. Mıletê Zazay miyan ın hiryın grup ra veciya, yani eşiretanê Ariyay (İrani) ra veciya. Mıletê Persan, Kurdan, Osetan, Mazenderanan uêb. pêro eşiretanê Ariyay ra veciyay.
Zıwan [bıvurne]
Zıwanê Aryay yew zıwanê Hindo-Ewropa bi. Linguistik dı ın zıwan ra vani Proto-Hindo-İranki. In zıwan ra zıwanê İranan, Hindan u Nuristani yeni. Be Zıwanê Avesta u Sanskriti de destê ma de zehf nuştey esti. Zıwanê Avesta u Sanskriti, zıwanê Latinki u Yunanki ra zehf nezdiyê; xora pêro zıwanê Hindo-Ewropa ra yeni.
Din [bıvurne]
Dinê Aryay yew dinê pır-ilahan bi. Namey İlahê gırdi Deus-Piter (Latinki: Ju-Piter, Yunanki: Zeûs-Piter) bi. Namey ilahê tici Mithra bi. Namey ilahê awkı Apam-Napat (Latinki: Neptun) bi. Linguistik dı, Dinê Aryay ra vani dinê Proto-Hindo-İranki. In din ra dinê Zerduşti u Veyda amey. Dinê Veyda u dinê Aboricinanê Hindıstani behde biy yew din u Hinduizm ame werte.
