Şêxandede

Şêxandede
Resım
Melumat
Xısusiyet	Mahalle
Dewlete	Tırkiya
Ware	Bınmıntıqay Şanlıurfa
Merkezê idareyi	Diyarbekır
Qeza	Çêrmug
Çiyo bin
Leteyê saete	UTC+03.00
Kamiya nameyanê coğrafya	300994
Xerita

Şêxandede wılayetê Diyarbekıri de yew dewa qezay Çermugiya.

Şeyhandede, manaya ci “Dede’nin Şeyhleri” yo, û Zazakî de “Şêxanê Dedan” şekilê de vajêno. Dede, ser demê sesera 12’an de ciwiyayo yew merdimêno pîr û pêşwaz biyo ki nameyê ey Şêx Ağbaş biyo. Şarî ra o bi nameyê Babadede zî zaneyeno. Bi nameya, “Taha u Al-i Yasin Kutbul Arifin Şeyh Seyyid Ağbaş bin Şeyh Ebu Sa’d El-Hasrani” de, yêni o pîrê raya terîqet ra xeylê rınd biyo.

Bi nameyê eya Sultan Alaaddin î yew qısmê erd vakf kerd û a weqf, evladiyet weqfî şekilê de, heta demê Cumhuriyetê dewam kerd. Şeyhê, wî merdê neslê biyo, hem şêxê vê vakfê biyo hem jî serê Zaviye Ağbaş Dede de şêxî kerdê. Edi jî dew ra “şêxanê dede” vajiyayo.

Di sera 1530 de, di defteranê Osmanî de, dew bi nameyê Şeyhler yana zî Sekenak qeyd biyo. Wareyê dew, yanê “Dewa Diyarî”, bi nameyê mezraya Şeyhler (Sekenak) qeyd biyo.

Piyê babadedey Şeyh Ebu Sa’d El-Hasranî biyo. Ey hilafeteya tarîqatê Qırklar Tacul Arifin Şeyh Muhammed Ebul Vefa ra girotbî u dewan de ê Hasranê de şêxî kerdê.

Belgeyeke derbazî, yêni yew Erebî belge, yew 3.5 metrelik derg de, Hicrî 878 (Miladî 1473) ser de, Mekke de, Nakibul Eşraf ra, şahit u şahidî yên zêde ra Zaviye Ağbaş Dedey rê nuşto. Etiya de, Şeyh Ahmed yê neslê Şeyh Ağbaş, yê Ehli beyt ra gırtiyo, û silsileya tarîqatê, sinoranê waqfê, qalaya Hasranê de, u heqê şer’î ra der bar de zêdetir agahî daye.

Serre 1705’an (Hicrî 1177), yew belgeya Osmanî ra dema mîrîya vê vakfê, yêni bukadarlıq, nuşto ki:

“Diyarbakır de, qazaê Çermik, nahiyê Hisaran de, Ağbaş meqam de, bukadaro evladiyetî yê Esseyid Dede Muhammed bin Hasan biyo… wî oğlı İmam Esseyid Ahmed Efendi, Esseyid Abbas Efendi, Esseyid Muhammed Efendi, û Debekirê Esseyid Muhammed Efendi, Abbas Efendi, Muhammed Emin Efendi, û nahiyê Ferbunê Halil, Hasan, Esseyid Ömer, Murad Han, Allahverdi, Muhammed û Osman şahitî dınê… Wî oğlı Esseyid Eşşeyh Hasan halîfe biyo… Ferman şeşê Şabanê seneya 117.”

Dimeyê da Osmanlı de xebtekê belge hene ku estê nê açarneyayê.

Ew mirê wî neslê yê, yêni Babadede, ewro dew de ê vêş î. Zazakî de ew sîlîla bi nameyê “Dedan”, “Dedeler” ya jî “Dedeoğulları” zanayeno. Wextê rejîma Türkiye de, hemiyanê rêzê “şêx” ya Tirkî, yêni “Koca”, bi rêzê dewleta dayenê.

Dew de berê zewbîn zî estê. Taynê înan, ser ra 1979 de bar kerdo wareyê Şeyhandede yanê Dewa Diyarî û wija de kışlık yewtor dewa Şeyhandede viraşta.

Ewro, bi taybetî bera Koca, ji sedemên aborî, Diyarbakır şehir, Almanya, Antalya, û Torbalı (İzmir) ra bar kerdo.

Ekonomiye

Ekonomiye be heywanweyikerdış û ziraet ra bena.

Terbiyet

Dewe de mekteb esto, labelê seba mektebê miyani telebey şınê merkez de wanenê.

Resayış

Raya dewe esta û kerda asfalt.

Xızmete

Postexane çıniyo. Awa dewe esta. Elektrikê dewe esto.