Afroamerikan

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Afroamerikan
AfricanAmericans1.png
Amaro pêroyi
38 900 000[1] - 42,020,743[2]
Cayanê binan de amar
Flag of Alabama.svg Alabama %41
Flag of Georgia (U.S. state).svg Georgia %38
Flag of Louisiana.svg Louisiana %35
Flag of Mississippi.svg Mississippi %33
Flag of South Carolina.png Karolina %31
Flag of Maryland.svgMaryland %28
Zıwani
İngılızki
Dini
Protestantizm (%78), Katolisizm (%5) İslam (%1)
Grubê şaranê bestiyayeyan
Afrikayıci

Afroamerikan namê merdumano ke Amerika de cıwiyenê û rıstımê xo qıtay Afrika rayo ya zi postê xo siyayo.[3] Eno name Dewletanê Yewbiyayeyan de semedê/serba merdumo ke bınê mıntıqa Saheli rayo, seba ifadekerdışê ey rê vaciyeno. Afroamerikani torınanê Afrikayıcano ke Ewropayıci zemanê veri de semedê kolekerdene ardê qıtaya Amerika. Afromanikani DAY de jew gruba etnika û grubanê etnikan de gruba tewr gırda û heraya. Miyanê Afroamerikanan de Afrikayıc, Qereyibıc, Amerikay-Verocıci zi estê.

Etimolociye[bıvırne | çımey bıvırne]

Raveri nê merduman rê nigger vaciyayo. No name zıwanê Latinki (niger) rayo û mena cı siyaya. Ema no name zemanê kolekerdışi de mendo û nê nameyi de heqaret esto. A ri ra, ewro no name nêgureyeno, ewro vatena enê vateyi zaf şermo. Nê vateyi rê vaciyeno N Word (Vate N). Dıma name Amerikananê Siyahiyan vurniyayo û biyo Afroamerikan. Afro û Amerikan yanê Amerikano ke Afrikayıco.

Tarix[bıvırne | çımey bıvırne]

Raveri serra 1619ıne de İngılızan Afrikayıci ardê Amerika, Virginia. Ema iklımê Amerika seba Afrikayıcan rê zaf serd ameyo û a ri ra Afrikayıci zaf biyê nêweşi. İngılızan mıntıqê Afrikayıcan vurnê û ê berdê Jamestown. Afroamerikani Amerika de pêro piya kole biyê û inan zaf zulım diyo. Ê bini şertanê hêdi de zaf xapıtiyê û kar kerdo. Serra 1863yıne de liderê DAY Abraham Lincoln heme Afroamerikanan rê serbestiye daya. Serra 1864ıne de Lincoln kışiyayo, hıkumeti be qanun ra kolekerdış kerdo qedexe. Serra 1870ıne de hıkumet Afroamerikanan rê heqa reykerdışi daya. Heta serra 1965ıne Afroamerikani Amerikananê sıpêyan ra peyde mendê. Hıkumetê Amerika heq û hıquqê Afroamerikanan zaf werdo. Ewro hıquqi ver de Afroamerikani û ê binan yewo. Qanunê Amerika de merdumancêrakerdış qedexeyo. Barack Hussein Obama Afroamerikanan miyan de merdumo de verêno ke serdar çıniyayo we.

Ewro waziyetê Afroamerikanan[bıvırne | çımey bıvırne]

Nısbetê Amerikananê Siyahiyan, 2000.
Serra 2010ıne de Amerika de nısbetê Afroamerikanan:
   less than 2 %
   2–5 %
   5–10 %
   10–15 %
   15–20 %
   20–25 %
   25–30 %
   30–35 %
   35–40 %

Ewro Afroamerikani zey zemanê veri cêrakerdış nêvenênê. İnan heqê ê binan gırewtê. Afroamerikani verocê Dewletanê Yewbiyayeyan de cıwiyenê. Eyaletanê zey Alabama, Georgia, Louisaina, Mississippi û Karolina Veroci de Afroamerikani zafê.

Serre Amar Heme nıfus de nısbetê inan
1790 757,208 19,3 % (tewr berz)
1800 1,002,037 18,9 %
1810 1,377,808 19 %
1820 1,771,656 18,4 %
1830 2,328,642 18,1 %
1840 2,873,648 16,8 %
1850 3,638,808 15,7 %
1860 4,441,830 14,1 %
1870 4,880,009 12,7 %
1880 6,580,793 13,1 %
1890 7,488,788 11,9 %
1900 8,833,994 11,6 %
1910 9,827,763 10,7 %
1920 10,500,000 9,9 %
1930 11,900,000 9,7 % (tewr kemi)
1940 12,900,000 9,8 %
1950 15,000,000 10 %
1960 18,900,000 10,5 %
1970 22,600,000 11,1 %
1980 26,500,000 11,7 %
1990 30,000,000 12,1 %
2000 34,600,000 12,3 %
2010 38,900,000 12,6 %

Çıme: US Census Bureau[4].

Referansi[bıvırne | çımey bıvırne]

  1. http://www.champsonline.org/assets/files/ToolsProducts/PublicationsMedia/PubsMediaDocs/DemographicsRVIIIStatsJune2012.pdf
  2. http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-06.pdf
  3. http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-5.pdf
  4. Time Almanac de 2005, p. 377.