Ehmedê Xanî

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Xıl de be pusula Xıl de cıgeyrayışi
Ehmedê Xanî
Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG
Melumato şexsi
Dewlete İmperatoriya Usmanıcan
Cayê biyayışi Hekari
Cınsiyet camêrd
Biyayış
Merdış 1707
Cayê merdışi Doğubeyazıt ( ra merd)
Gure Nuştekar, Şair u Filozof
Zıwani Kurdki, Erebki u Farski


Ehmedê Xanî (b. 1650 yan zî 1651, Colemerge - m. 1707, Bazîd)[1] filozof, astronom û şaîro Kirdas o.

Cuya ey[bıvurne | çımey bıvurnê]

Serra hezar û şeş seyî û pancas û yew (1651) de maya xo ra bîyo, ameyo dinya. Ehmedê Xanî eşîra Xanîyan ra yo. Eşîra ey mintiqay Hekarî ra koç kerdo şîya Bazîde de bica bîya.

Ehmedê Xanî çeharês serreyê xo ra dest pê nûştişê ziwanê kurdkî (kirdaskî) kerdo û zaf şaristananê Kurdistanî de wendo. Dima ra şîyo şaristanê Bazîdî û ûca yew medrese kerdo a. No medrese de zî Xanî bîyo musnekarê (malimê) qicanê (domananê) kurdan.

Ehmedê Xanî, zaf qedir û qîmet dayo ziwanê kurdkî. Seba ke wendiş û nûştişê bi kurdkî bizanê domanan ser de zehf vinderto. Xanî teberê kurdkî de erebkî, fariskî û tirkî zî zanayêne. Bi eseranê xo yewin nasyonalistanê kurdan ra yeno zanayîş. Wextê ey de ziwanê fariskî zey ziwanê edebîyatî ameyêne qebûl kerdiş. Û zafê nuştoxanê kurdan herinda kurdkî de fariskî nuştêne. Labelê Xanî bi kurdkî nuşto û eseranê xo de vato ke eke ma qîmetê ziwanê xo nêzanê şar do qîmetê ci nêzano.

Ehmedê Xanî sere hezar û hewtsey û hewt de Bazîd de koçê xo yo peynî kerdo. Gorê Xanî di Bazîd de nezdiyê Qesre Îsheq paşayî de yo.

Şiîranê ey ra nimûneyî[bıvurne | çımey bıvurnê]

"Mem û Zîn" ra

Kirdasî (kurmancî):
Ger dê hebûya me îttîfaqek
Vêk ra bikira me înqiyadek
Rûm û 'ereb û 'ecem temamî
Hemiyan ji me ra dikir xulamî
Tekmîl dikir me dîn û dewlet
Tehsîl dikir me 'îlm û hîkmet


Çarnayîşê kirdkî (zazakî):
Eger bibînê ma de îttîfaqêk
Yewbîn rê bikerdêne îteatêk
Rûm û ‘ereb û ‘eceman temamî
Hemine ma rê kerdêne xulamî
Temam kerdêne ma dîn û dewlet

Tehsîl kerdêne ma ‘ilm û hîkmet
— Ehmedê Xanî

Kitabê ey[bıvurne | çımey bıvurnê]

Hînke berhemê Ehmedê Xanî nê yê:

  • Mem û Zîn; (Eşqa Mem û Zîn)
  • Nûbara Biçûkan; (Feeheng)
  • Eqîdeya Îmanê; (İslami)
  • Eqîdeya Îslamê; (İslami)
  • Fî Beyanî Erkanî Îslam; (İslami)
  • Erdê Xweda; (Astronomi, Coğrafya)
  • Dîwan; (Helbest, şiir)
  • Şêrên Fîlozofî; (Felsefe)

Çimeyî[bıvurne | çımey bıvurnê]

"Error: no |title= specified when using {{Cite web}}". 

Commons-logo.svg
Arşivê Embarê Wikimedya de heqa Ehmedê Xanî de vêşêri multimedya esta.
  1. AḤMAD-E ḴĀNI Iranica (bi îngilîzkî)