Hinduizm

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Sembolê Omi, Hinduizmi ifada keno

Hinduizm (Hindki: सनातन धर्म latinizasyonê cı Sanātana Dharma; सनातन धर्म latinizasyonê cı Vaidika-Dharma ya zi be namê वैदिक धर्म ra zi şınasiyeno), dino ke Hindıstan u verocê Asya de bawerkerdoğê cı estê. Hinduizm tayê çımeyan de din vêniyeno ê binan de zi itıqad yanê raya bawerkerdışi vêniyeno. Coka arezekerdışê xo kerdene asan niyo. Hinduizm Hindıstan, Nepal u Bengladeş de wayirê bawerkerdoğano u be 900 milyon ra nezdi bawerkerdoğê xo estê. Xıristiyaniye u İslam ra tepeya dino hirêyıno gırdo, rêza hirêyıne de ca gêno.

Rıstımê Hinduzimi, zey namê xo zi gêno Hindıstani rê şıno. Merdumê ke enê dini ra bawer kenê inan rê Hindu ya zi Hinduist vaciyeno. Hinduistê ke konservatifê, ê dinê inan merkezê cıwiyayışê inan rê gênê. Kıtabê Hinduizmiê firazi (nuşteyi zi) Vedayê Firaziê.

Terimê Hinduizm dıme ra, be averşiyayışê zemani xo resno cı. Hinduzim zemanê veri de taê cayanê Hindıstani de merdumê ke Mısılman, Xıristiyan, Cıhud, Budist u Jain niyê ê arê biyê u zey grubê sıfte kerdo; hema miyandê zemani de zaf rew u lez resnao. Nêmê seserra 19ına verêne de dewletê ke tede İngılizki qal biyê de Hinduizm kamiye qezenç kerda u be averşiyayışê Hindutva (Fundamentalizmê Hinduyan) o zey ideolociye vêniyao. Hema ke qanunê Hindıstani de Cainizm, Budizm u Sihizm zi kewnê zerrekê Hinduizmi.

Hinduizm dinê do mistiko. Merdum çiyo ke raşto zerreyê xo ra cıwiyeno u tewr peyên de ferqê cı ra reseno ke Homa u merdumo eyniyo. Hinduizm çı wext dest pê kerdo nêşınasiyeno areste niyo. Texmin beno ke vêrde u tarixê xo xeylê kıhano. İsay ra veri serranê 1500an de nuşte ra viyarnayışê Vedayan ra veri zi Hinduizm est biyo.

Kıtabê firazi[bıvırne | çımey bıvırne]

Hinduizm Budizm ra cırao, xo wehyan ra arısneno. Coka bawer beno ke nuşte u kıtabê firaz be çiyanê serêtebiyan be Homay bestiyayê yani çımey xo uca ra gêno. Hinduzim de itıqadê peyğamberi zi esto, inan miyan de peyğamberi rê rişi vaciyeno. Hema peyğamberiya inan peyğamberiya dinanê İbrahimiyan ra abıriyena. Dinanê İbrahimi de Homa çıneno we peyğamber hema Hinduizm de peyğamberbiyayış zaf dışo. Hinduzim de peyğamberbiyayış gêriyeno yani Homa nêdano. Zafê kıhalıkan be tecruba inan şenê be Homa u Devan irtıbati rê ravêrê.

Kıtabê Hinduizmiê firazi dı leteyi benê Şruti u Smriti. Şruti Sanskritki de "çiyo ke goşdar beno" areze keno. Nuştekarê Şruti çıniyo. Veday, Upanişadi u destanê Mahabarata de qısımê Bhagavad Gitai kewnenê bınê kategoriya Şruti. Hirê mezhebê bini zi zey Smriti vêniyeno, qebul beno.

  • Agamalar (Mantray, Tantray u Yantray)
  • Dharma Şastra (Prensibi, qanuni)
  • Dyasanalar (Vedantay)
  • Mahakavyalar (Destani; Mahabarata u Ramayana)
  • Puranalar (Sanıki u nuştey)
  • Sutralar (Vatenê verênan u aforizmay)

Namê heştês Ana Smritan:

Bestoğê teberi[bıvırne | çımey bıvırne]