Standardê Grûba Xebate ya Vateyî

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre

Standardê Grûba Xebate ya Vateyî standardkerdişê Kirdkî yo. Grûba Xebate ya Vateyî reya verêne 1996 de Swêd de dest bi xebata tespîtkerdişê qaydeyanê gramerî û standardîzekerdişê çekuyan û termanê Kirdkî (Zazakî) kerdo. Seba ke welat de şertî musaît nêbî pancês kombîyayîşî welatanê cîya-cîyayan yê Ewropa de kerdî. Grûbe, panc rey Dîyarbekir de, reyêke Dêrsim, reyêke Mêrdîn û reyêke zî Çewlîg de, bî heşt rey welat de kom bena. Grûba Xebate ya Vateyî hetanî nika nêzdîyê des hezarî çeku û termê Kirdkî standardîze kerdê, ancî qaydeyê gramerî tespît kerdê.

Alfabe[bıvırne | çımey bıvırne]

Alfabe de 31 herfî estê.

A B C Ç E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z
a b c d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y Z


Vurîyayîşê (Bedilîyayîşê) Vengan[bıvırne | çımey bıvırne]

-an[bıvırne | çımey bıvırne]

Tayê cayan de, herinda "-an"î de "-ûn", "- on", "-û" yan zî "-o" vajîyêno. Standard de nînan ra "-an" tercîh bîyo,

                Grûba Vate                
(-an)
                  Formê bînî                
(-ûn, -on, -û, -o)
mangan mûngûn, mongon, mûngû, mongo
dewan dewûn, dewon, dewû, dewo
banan bûnûn, bonon, bûnû, bono
zanayan zûnayûn, zonayon, zûnayû, zonayo

-am[bıvırne | çımey bıvırne]

Tayê cayan de, herinda "-am"î de "-ûm" yan zî "-om" vajîyêno. Standard de nînan ra formê "-am"î tercîh bîyo.

                Grûba Vate                
(-am)
                Formê bînî                  
(ûm, -om)
kam kûm, kom
lamba lûmba, lomba
name nûme, nome
temam temûm, temom
zama zûma, zoma

j, c, z[bıvırne | çımey bıvırne]

Tayê çekuyî estê ke tayê cayan de bi "j", tayê cayan de zî bi "c" yan zî "z" vajîyênê. Standard de nînan ra formê "j"yinî tercîh bîyo.

                Grûba Vate                
(j)
                Formê bînî                  
(c, z)
çije çice, çizik, cizik, cize
dej dec, dez
dewij dewic, dewiz
erjan ercan, arcon, erzan
eskije eskici, eflkuçi, eskize
gijik gicik, gizik
kej kec, kez
laj lac, laz
lojine locini, lozine
qij qic, qiz
roj roc, roz
roje roce, roze
vaje vace, vaci, vaze

k, ç[bıvırne | çımey bıvırne]

Tayê çekuyî estê ke tayê cayan de bi "k", tayê cayan de zî bi "ç" vajîyênî. Hîna zaf gama ke vengê "k"yî dima vengê "î" ya zî "ê" yeno, no "k" beno "ç" (k+î = ç ya zî k+ê = ç). Standard de nînan ra "k" tercîh bîyo.

                Grûba Vate                
(k)
                Formê bînî                  
(ç)
kêna çêna, keyna
keye çê, çîye, kiye, kîye, kehe, kê
keyber çêber, çêver, çêwer, kêber, kêver
keyf çêf, kêf
kefî, kefîye çefî, çefye

o, we[bıvırne | çımey bıvırne]

Tayê çekuyî estê ke eslê xo tirkî yo û bi "O" dest pêkenê labelê "O"yê verênê nê çekuyan tayê cayan de se "we" vajîyêno. Mavajî herinda "ortax"î de "wertax" vajîyêno. Standard de nînan ra formê "O"yinî tercîh bîyo.

                Grûba Vate                
(o)
                Formê bînî                  
(we)
ocax wecax
ocaxkor, -e wecaxkor, -e
ordege werdege
ortax, -e wertax, -e
orte werte
oyn weyn, wêyîn
oyniker, -e weyniker, -e

Herfê Pêragirêdayîşî[bıvırne | çımey bıvırne]

Kirdkî de nê di herfê pêragirêdayîşî (pêrabestişî) estê: y, w.

gayan (ga+y+an) gawû (ga+w+û)
koyan (ko+y+an) kowû (ko+w+û)

Nê nimûneyan de "ga" û "ko" yewamar (tekil) î. Gama ke nê çekuyî suffîksê zafamarîye gênê, benê "gaan" û "koan". Labelê semedo ke di venginî yanî "a" û "a" ya zî "o" û "a" yenê têhet, herfa pêragirêdayîşî (y, w) dekewena mîyanê nê di venginan û benê "gayan" (ga+y+an) û "koyan" (ko+y+an) yan zî gawû (ga+w+û) û kowû (ko+w+û). Standard de nê diherfan ra "y" tercîh bîyo.