Coğrafyaya İrani

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Xeritaya İraniya fizikiye

Coğrafyaya İrani (be Farski: جغرافیای ایران): Cayê İrani verocê rocawanê qıtaya Asya dero. Goreyê cayê xo İran hem Rocakewtena Miyani hem zi Asyaya Veroci dero. Erdê İrani 1.648.000 km²yo û goreyê erdê xo İran cihan de ê 16 (des u şeş)ıno. Zımeyê İran de Deryayê Xezeri û Tırkmenıstan, rocvetışê İran de Efğanıstan û Pakıstan, verocê İrani de Deryayê Umani û rocawanê İrani de Iraq, Tırkiya, Ermenıstan û Azerbaycan estê. Erdê İrani, erdê Ewropaya Rocawani ra deha/gırdêro.[1]

İran de Deryayê Xezeri û Xuzıstan miyan de Platoyê İrani esto. No plato zaf kohıno. İran ebe xo zaf kohıno. Kohê Demavendi hem İran de hem Rocvetışê Miyani de, hem zi leteyê qıtaya Ewrasyaya ke Kohê Hindukuşi ra rocawan dero koho de tewr berzo.[2] Rocawanê İrani zaf koyıno û zaf serdo. Rocvetışê İrani de zaf kohi çıniyê û serd niyo, zaf germo. Rocvetışê İrani de Deşta Luti û Deşta Keviri estê. Hewa amnani de zaf germ beno û zımıstani de zi serd beno. Zımeyê İrani de zaf dari estê û iklımê zımeyi germ niyo. Veroc de dormeyê Arvand Rūd (Şat el Erebi) de zaf deştê herayi estê. İklımê İrani zımıstani zaf serd û vewrıno, amnani de zaf germo.

Hıdudê İrani[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Erdê İrani zaf herayo û ebe zaf dewletan ra hıdudê İrani esto.

-> Pêro-piya 5,440 km

İklım[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Mazenderan, zımeyê İrani
Iran climate map showing locations of province capitals
  Mıntıqeyê ke tede iklım nermo û zaf vartış esto
  Mıntıqeyê ke nermê
  Mıntıqeyê ke tede vartış zaf esto û iklımê Deryayê Miyanêni hukım keno
  Mıntıqeyê ke tede iklımê Deryayê Miyanêni hukım keno
  Koyo serd
  Koyo zaf serd
  İklımê erdiyo serd
  İklımê erdiyo germ
  Mıntıqeyê ke tede vartış nêbeno
  Germ
  Dormeyê germıni
  Mıntıqeyê ke tede iklımo germ hukım keno

Deşti[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Zımeyê İran ra yew deşte

İran ebe erdê xo zaf berzo û kohıno. Ema erdê rocvetışê xo û verocê xo zaf kohın niyo. Erdê verocê İrani de zaf deşti estê û enê deşti zaf herayê. Deştê İrani zaf maxsuldarê û zafê nê deştan de cot kenê. Rocvetışê İrani zi berz niyo û deşti estê ema maxsuldar niyê.

  • İran ra nımuneyê tayê deştan:
  • Deşta Xuzıstani
  • Aliabad-e Katul (Gulıstan)
  • Sarein (Erdebıl)
  • Bokan
  • Goldasht (Lurıstan)
  • Eklid (Fars)

Koyê İrani[bıvurne | çımeyi bıvurne]

İran zaf koyıno û İran de zaf koyi estê. Erdê İrani zi goreyê dewletanê binan ra zaf berzo. İran de zaf erdlerzi benê.

  • Koyê Demavendi 5.604 metrey
  • Koyê Hezaran 4.420 metrey
  • Koye Şir-Kuhi 4.074 metrey
  • Koyê Kopedaği 3,191 metrey

Fotogaleriye[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Royê İrani[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Royê Harazi

İran de royi rocawan , veroc û zıme de estê. Rocvetışê İrani de ro çıniyo. Royê İrani:

  • Haraz
  • Namarestak-Rud
  • Talekan
  • Dez
  • Bastak-Ruda

Fauna û flora[bıvurne | çımeyi bıvurne]

  •  %10ê erdê İrani de dari estê. Zımeyê İran de eyaletanê zey Mazenderan, Gilan û Gulıstan de zaf dari estê. Verocê İrani de zi dari estê, ema xeylê niyê. Heme İran de zaf mıxtelif dari û nebati estê.
  • Erdê İrani zaf herayo û zaf mıxtelif heywani tede cıwiyenê. İran de şêri, parsi, xozi, ğezali, bızê kohi, mari cıwiyenê.

Fotogaleriye[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Referansi[bıvurne | çımeyi bıvurne]

  1. http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Iran-LOCATION-SIZE-AND-EXTENT.html
  2. http://www.weneedtrees.com/iran/nature.asp