Buweyhi

Serra 970 de Dewletê Buweyhi

Buweyhi ya zi Dewleta Buweyhiyan (be Farski: آل بویه āl Būya, be İngılızki: Buyids) yew dewleta verêna. Xanedanê Buweyhiyan eslen Deylemıcê. Dewleta Buweyhiyan serra 934ıne de İranê Veroci u Iraq de saz biya. Mabênê 930-1055 de İran, Iraq u Uman de hıkum kerdo.

Tarix

Yew eskerê Buweyhiyano Deylemıc

Raveri Buweyhi be 3 dewletan (letê Farsi, letê İraq u Reyi) mıntıqa verocê İrani de saz biyo. Serra 983ıne de hıkumdar Fena Xusrew 3 dewleti yew kerdo u dewlet qewetini biyo.Buweyhi raveri 930 de merkezê Iraq fetih kerdo.Bahdo mıntıqanê Kırman (945), Uman (967), Cêzire (979), Taberıstan (980) u Vergan (981) fetih biyo. Serra 970ıne de xududê Buweyhiyan zıme de Deryayê Xezeri u Tırkiya, veroc de Uman, rocawan de Suriya, rocvetışi de Sistan biyo. Dewleta Buweyhiyan serra 1055ıne de biya xırabe.

Kultur

Dewrê Buweyhiyan ra yew bazar

Kulturê Buweyhiyan zaf qewetın biyo. Dewrê Fena Xusrewi Iraq de camiy, kutıpxaney, mektebi, xestexaney u bazari vıraştê.

Hıkumdari

Dewrê Buweyhiyan ra yew tase

Letê Farsi

• Imamudewle934-949
• Fena Xusrew949-983
• Şeref ud dewle 983-989
• Samsâm ud dewle 989-998
• Behâ ud dewle 998-1012
• Sultân ud dewle 1012-1024
• Ebu Kalıcar 1024-1048
• Abu Mansur Fulad Sutun 1048-1055

Letê Reyi

• Rıkn ud dewle 935-976
• Fexrud dewle 976-980
• Muayyad ud dewle 980-983
• Fahr ud dewle 984-997
• Mecd ud devle 997-1029

Letê Iraqi

• Muezz ud dewle 945-967
• Izz ud dewle 966-978
• Fena Xusrew(Edud ud dewle) 978-983
• Samsâm ud dewle 983-987
• Şeref ud dewle 987-989
• Behâ ud dewle 989-1012
• Sultân ud dewle 1012-1021
• Muşerref ud dewle 1021-1025
• Celal ud dewle 1025-1044
• Ebu Kalicar 1044-1048
• El Melik er Rahim 1048-1055