Oskar Mann

Wikipediya, ensiklopediya xosere ra
Xıl de be pusula Xıl de cıgeyrayışi

Oskar Mann zıwanzanê Almano. Serra 1867ine de paytextê Almanya, Berlîn de ameyo dınya.

Heyatê ey[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Derheqê heyatê Oskar Mann'i de zaf melumat çin o. Labelê cuya ey a akademiki ser o xeylê melumat esto. Hina zaf Zazaki,Kurdki, Farski ser o xebetiyayo. 1890 ra hetani 1917 Kitabxaneyê Berlini yê Kraliyetê Prusya de xebate kerda. Heme mesrefê xebata ci zi hetê Kraliyetê Prusya ra tedarik biyêne.[1]

Oskar Mann 1901 ra hetani 1903 İran de mend û uca de Farski ser o xebitiya. Dıma zi 1905-06 de Zazaki ser xebitiya, 1908 ra hetani 1911 Kurdki ser o xebitiya. Oskar Mann hirê aşmi welatê Kurdanê Mukriyan de mendibi. Mehabad de nê hirê aşman de yew per ra ziwanê mukriyan musayêne pero bin ra zi derheqê kultur û folklorê nê Kurdan de melumat ardêne pêser. Hetêk ra zi beynateyê lehçeyanê Kurdanê binan de têveronayiş viraştêne. Semedê nê xebatanê xo çend rey hetê welatê Kurdistani û İrani ya gêrayişi viraşti. Dokumanê ke nê gêrayişanê xo de daybi arê qismêk ci ra weşiyê xo de kerdbi kitab û qismêko bin zi badê mergê ey arşivê kitabxaneyê Berlini de muhafeze biyi. Oskar Mann 5 kanûne 1917 de merd. Badê mergê ey xebata ci Karl Hadanki domna. Hadank 1932 de bi nameyê Die Mundarten Der Zâzâ, Hauptsächlich Aus Siverek Und Kor dokumanê Oskar Manni neşr kerdi û xeylêk çi zi xo het ra kerdi inan ser.

Zazaki sero xebatê ey[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Oskar Mann beynateyê 1905 û 1907 de Sêwrege de ziwanê Zazayan ser o xebitiya. Xeylêk metnê Zazaki arê dayi. Badê cû hetê Diyarbekiri ya kewt rayir, ame Erxeni uca ra zi vejiya şi Mezere. Dima zi şi Xarpêt. Xarpêt de xeylê melumati arê dayi. Xarpêt ra verê xo da rojhelati ser. Pali ra viyert, verûverê royê Muradi ya şi û ame Çapağçur. Çebaxçur (Çolig) de metnê Zazaki arê dayi. No beynate de Zazakiya Gêxi ra zi çend hebi metni arê dayi. Çebaxçur ra pey zi şi Muş, uca ra zi şi Bıdlis. Nê gêrayişê ey şeş hewteyi dewam kerd.[2]

Dokumanê Zazaki[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Dokumanê ke Oskar Manni nê gêrayişanê xo de daybi arê, ci ra yew deftero qalind amêne pê. Goreyê teqsimatê Karl Hadanki nê defteri de Zazakiya Bicaq, Sêwregi, Gêxi, Çolig û Kuri ra metni estê. No defter nêzdiyê 149 ripeli bi. Nika nê dokumani hema ra zi Kitabxaneyê Berlini de yê û cigêrayoxo bi nameyê Mojtaba Kolivand nê dokumanan ser o xebetiyeno. Mergê Oskar Manni ra tepeya Karl Hadanki not u dokumanê Oskar Manni day arê, be xo zi analiz u tedqiqatê xo kerdi a ser û serra 1932ine de kerd kitab, be nameyê Mundarten der Zâzâ - Hauptsächlich aus Siverek und Kor ("Fekê Zazaki - zehfêr hetê Sêwreg u Kori ra") ra vet. No kitab İranologan miyan de kitabo verên o ke be metodanê ilmê ziwani, be têverşanayişê ziwananê İrankiyan qenaet ano ke Zazaki ziwananê İrankiyan miyan de ziwanê do xo sero û (senê ke heta o wext heni zanayêne) lehceyê de Farski u Kurdki niyo.

Çimeyi[bıvurne | çımeyi bıvurne]

  1. Abhandlungen der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften, Jahrgang 1908, Berlin 1908, rp. XXVIII
  2. Oskar Mann, Über meine Reise im türkischen Kurdistan (20 Januar 1910 Mittwoch), Jahresbericht des Geographie und Statistik, Frankfurt am Main 1910, rp.23-24.