Yeğnubki

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Cayê ke tede zıwanê Yeğnubki qısey beno

Yeğnubki (yaɣnobī́ zivók, яғнобӣ зивок) jew zonê do İrankiyo ke Tacikıstani de qal beno. Gruba Zonanê İrankiyan de caê xo zonê İrankiyê rocvetışi dero. Yeğnubki zımey-rocawanê Tacıkıstani de u mıntıqa Zerefşani de qal beno. Zonê Yeğnubki be zonê Soğdki ra zaf nezdiyo. A ri ra cı rê Neo-Soghdian (Soğdkiyo Newe) zi vaciyeno.[1] Ewro 12,000 (des u dı) Yeğnubi esti u zonê Yeğnubki qali keni.[2] Ewro zafê Yeğnuban dı zuan zanao, jewo ki zonê Yeğnbukio, bin ki zonê Tacikio. Zonê Yeğnubki de dı diyalekti esti; diyalekti rocvetışi u diyaletki rocawani. Fonetik de miyanê nê diyalektan de ferqi esti. Mısal herfa tarixi θ diyalekti rocvetışi de t bena, diyalekti rocawani de s bena. Mısal met (rocvetış) - mes (rocawan) yeno mena 'roce'. Diyalekti rocawani de peybendi 'ay' diyalekti rocvetışi de beno 'e'. Mısal wayş (rocawan) - weş (rocvetış) yeno mena 'waş'. Nê vatey, zonê Soğdki ra yeno, Soğdki de 'wayş/weş' 'wayş'o. Zonê ma de ki waş, zonê Soğdki de 'wayş'o. Herfa θr, diyalektan miyan de diyaletki rocawani de tir, diyalekti rocvetışi de saro. Mısal 'saráy' (rocvetış) - 'tiráy' (rocawan) yeno mena 'hiri'. Zonê Soğdki de zi θrē/θray ya zi ṣ̌ē/ṣ̌ay o.

Zonê Yeğnubki de heta serra 1990i ra çi nênusiyao.[3] Emma linguistik Andreyev vano ki zonê Yeğnubki serra 1928 de terefê tay mıleyani ra nusiyao. Yeğnubki ewro esasen Alfabey Latinki ra nusiyao. Herfi ninano;

a (á), ā (ā́), b, č, d, e (é), f, g, ɣ, h, ḥ, i (í), ī (ī́), ǰ, k, q, l, m (m̃), n (ñ), o (ó), p, r, s, š, t, u (ú), ū (ū́), ʏ (ʏ́), v, w (u̯), x, x°, y, z, ž

Akademiya Tacikıstani de zi serba zonê Yeğnubki, jew alfabeyo bin vıraziyao. Herfi akademiy;

А а (a) Б б (b) В в (v) Ԝ ԝ (w) Г г (g) Ғ ғ (ɣ) Д д (d) Е е (e/ye) Ё ё (yo) Ж ж (ž) З з (z) И и (i, ī) Ӣ ӣ (ī) й (y) К к (k) Қ қ (q) Л л (l) М м (m) Н н (n) О о (o) П п (p) Р р (r) С с (s) Т т (t) У у (u, ū, ʏ) Ӯ ӯ (ū, ʏ) Ф ф (f) Х х (x) Хԝ хԝ (x°) Ҳ ҳ (h, ḥ) Ч ч (č) Ҷ ҷ (ǰ) Ш ш (š) Ъ ъ (ع) Э э (e) Ю ю (yu, yū, yʏ) Я я (ya)

Vatebend[bıvurne | Çımey bıvırnê]

Ten Yeğnubki Zazaki Yeğnubki Zazaki Yeğnubki Zazaki Yeğnubki Zazaki
1. man ez man mox ma mox ma
2. tu taw to şumox şıma şumox şıma
3. ax, iš o, a aw, iti ey, ay áxtit, íštit ê, i awtiti inan

Amori[bıvurne | Çımey bıvırnê]

Yeğnubki (Rocvetış) Yeğnubki (Ğerb) Zazaki
1 ī ī jew, yew, yu
2
3 saráy tⁱráy hiri
4 tafór tᵘfór, tⁱfór çehar
5 panč panč ponc
6 uxš uxš şeş
7 avd aft hewt
8 ašt ašt heyşt
9 nau̯ nau̯ newe
10 das das des
11 das ī das ī des u jew
12 das dū das dʏ ded u dı
13 das saráy das tⁱráy des u hiri
14 das tafór das tᵘfór / tⁱfór des u çehar
15 das panč das panč des u panc
16 das uxš das uxš des u şiş
17 das avd das aft des u hawt
18 das ašt das ašt des u heyşt
19 das nau̯ das nau̯ des u newe
20 bī́st bī́st vist
30 bī́st-at das bī́st-at das hirıs
40 dū bīst dʏ bīst çewres
50 dū nī́ma bīst dʏ nī́ma bīst poncas
60 saráy bīst tⁱráy bīst şeşti
70 saráy nī́ma bīst tⁱráy nī́ma bīst, tⁱráy bī́st-u das hawtay
80 tafór bīst tᵘfór / tⁱfór bīst heştay
90 tafór nī́ma bīst tᵘfór / tⁱfór nī́ma bīst neway
100 se
1000 hınzar

Mısal[bıvurne | Çımey bıvırnê]

"Fálɣar-at Yáɣnob asosī́ láfz-šint ī-x gumū́n, néki áxtit toǰīkī́-pi wó(v)ošt, mox yaɣnobī́-pi. 'Mʏ́štif' wó(v)omišt, áxtit 'Muždív' wó(v)ošt." [ˈfalʁɑratʰ ˈjɑʁnɔˑb asɔˑˈsiː ˈlafzʃʲɪntʰ ˈiːχ ɡʊˈmoːn ˈneːcʰe ˈɑχtʰɪtʰ tʰɔˑdʒʲiˑˈcʰiːpʰe ˈβ̞oːˀɔˑʃʲtʰ moːʁ jɑʁnɔˑˈbiːpʰe ˈmyːʃʲtʰɪf ˈβ̞oːˀɔˑmɪʃʲtʰ ˈɑχtʰɪtʰ mʊʒʲˈdɪv ˈβ̞oːˀɔˑʃʲtʰ]

"Falğarki ya zi Yeğnubki zuanê do pêro aseno/qolayo ema ê qal kenê Taciki ra u ma qal keni Yeğnubki. Ma vani 'Müştif', ê vanê 'Mujdiv'."

Referansi[bıvurne | Çımey bıvırnê]

  1. http://www.iranicaonline.org/articles/yaghnobi
  2. http://www.ethnologue.com/language/yai
  3. http://www.kyrgyz.ru/forum/index.php?showtopic=876