Selahedînê Eyûbî

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Selahedîn
Diravêke wextê Selahedînî ra

Selahedînê Eyûbî (b. 1138 – m. 4î adare 1193) bi nameyê Selahedîn, Silhedîn, Selahedînê Kurdî û Simko (bi erebî: Selah el-Dîn Yusif îbn Eyûb/صلاح الدين يوسف بن أيوب) zî sinasîyeno. Sultanê Misir û Surîya û ronayoxê hukumdarîya Eyubîyan.

Rojawanijî ti ra vanê Saladin. Serdarêkê Kurd bi ke destpêk de verba Fatimîyan û dima ra zî verba Xaçperestan ( xristîyanî ke Ewropa ra ameybî Qudûs) şer kerd û bajarê Qudûs destê xaçperestan ra vet. Şerê Xitîn de verba xaçperestan serkewt û 88 serrî ra dima ra Qudûs newe ra vist destê misilmanan.

Mergê Selahedînê Eyûbî ra dima dewleta ke awan kerdbî weşîyay û dewleta Memlukîyan awan bî.

Nesebê Ey[bıvurne | çımey bıvurne]

Goreyê vînayîşo qebûlbîyaye, Selahedînê Eyûbî Kurd o. Labelê zaf etnîsîteyan ew etnîsîteyê xo ra qebûl kerdo û wayirê mîrasê ci vejîyayê. Zekî Velîdî Togan vano: Eyûbî eslen Ereb î, hêverî bîy Kurd û dima ra zî bîy Tirkî. Îbnî Xaldûn zî vano: Eyûbî eslen erebî, la mensûbî eşîrê Rewadîyan ê ke Yemen de ciwîyenê û Kurdanê Hezbanîyan ra yê.

Gedeyî û Perwerdeyê Ey[bıvurne | çımey bıvurne]

Şewêk ke Selahedînê Eyûbî ame dinya bawî ey keyeyê xo girewt û bar kerd Helep û weyra de kewt hizmetê Nûredînê Zengî. Dima ra bawê ey bi walîyê Baalbek û Şam. Weyra de perwerdeyêko baş dî. Zaf merqadarê îlm bi. Nuştoxê bîyografîya ey Al-Wahranî vano ke ew Geometrîya Oklîd, Astronomî, Matematîk û Arîtmetîk de pispor bi. Selahedînê Eyûbî mantix, felsefe, sosyolojî, fiqih û tarîx musa û Dar-ul Hedîs (Unîversîteya Hedîsî) ra mezun bi.

Mucadeleyê Ey Verba Xaçperestan[bıvurne | çımey bıvurne]

Seferê Misrî[bıvurne | çımey bıvurne]

Wezîrê Misirî Şawêr, wexto hetê Fatimîyan ra wezîrtî ra ame girewtiş bi nimitkî ame hizûrê Nûredînê Zengî û ey ra ardim waşt ke newe ra wezîrê Misirî bo. Nûredînê Zengî zî ardimdayîş qebûl kerd û ordîyêk kerd rê serê Misirî ya. Qomutanê ordî apê Selaheddînî, Şêrko bi. Şêrko hîrê seferê serê misirî ya kerdî û nînan de Selaheddînî zî ca girewt.

Fatimîyan nê seferan ra pey Xaçperestan de hemkarîye kerd. Labelê verba seferanê Şêrko de kerd vînd û Şawêr newe ra bi wezîrê Misirî. Labelê wezîrtî ra dima verba Nûredînê Zengî sozê xo cca nêard. Şêrko verba Şawêr şerd ker û Şawêr no şer de kişîya. Şêrko zî di mengî ra pey merd û Selaheddîn 31 serrîya xo de bi serdarê hêzanê Misirî.

Awanbîyayîşê Dewleta Eyûbî[bıvurne | çımey bıvurne]

Selahedînî 1171an de Xelîfetîya Fatimîyan weşînay û pabesteyîya xo seba xelîfetîya Ebbasîyan beyan kerd. Bi no hewa peyina di-xalîfetî amey û verba xaçperestan destê mislimanan bi xurt. Selaheddîn her dem pabesteyê Nûredînê Zengî bi. Labelê mergê ey ra pey xoserîya xo îlan keno.

Şerê Xitînî[bıvurne | çımey bıvurne]

Şer Vakurê Fîlîstîn, nêzî Tîberya de mintiqaya Xitîn de vejîya. Ordîyanê Selaheddînî heme bîrî qontrol kerdbî. Leşkerê xaçperestan batalîyayê û têşan bî. No şer de Selaheddînî, verba Qralî Qudûsî Guyo Luzînyayijî zaferêko pîl desvist. No şerî ra dima hema-hema pêro Qralîyetê Qudûsî kewt destê Eyûbîyan.

Seferê 3. yê Xaçperestan[bıvurne | çımey bıvurne]

Destravejîyayîşê Qudûsî Rojawan de, mîyanê Xristîyanan de vengêko pîl da. Newe ra yew ordî kerd hedre. Bi gelek şowalyeyanê namdaran rey de, na rey hîrê dewletan ra qralî zî verba Qudûsî kewtê rayir.

Qralê Îngîlîzan Rîchardo I. nê şerî de qet deskewteyêk nêdî. Nêrasa armancê xo. Tena Rojhilatê Behrasipî de ardêko qijkek vist destê xo. No sefer zî 1192an de qedîya.

Mergê Ey[bıvurne | çımey bıvurne]

Gorê Selahedînî Şam

Selahedînê Eyûbî serra 1193ine de rehmet kerd. Gorê ey Şam de, Camîya Umeyê de yo. Siltan Selahedîn, bawê 18 gedeyan bi, înan ra 17 heb lajî yew zî kêna bî.