Hadrianus

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre
Hadrianus
Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg
Hadrianus
Dewlete İmperatoriya Roma
Karê cı İmperator
Biyayış 76
Merdış 138

Publius Aelius Traianus Hadrianus (b. 24 Çıle 76 – m. 10 Temuz 138) yew imperatorê İmperatoriya Roma biyo. Tarixê Roma de panc imperatoranê gırdan rayo. Hadrian be namê Publius Aelius Hadrianusi Italica ya zi Roma de maya xo ra ameo dınya. Rıçıkê keyeyê xo İtalica ra yeno. Hadrian tornê bibiya Trajanio, coke ra be qraliyetê Roma ra bestiyayo. Trajan Hadrian ra ver imperatorê Roma biyo, cêniya cı ra gore merdışê xo ra ver Hadrian imperator mocno. Cêniya imperatorê verêni Trajani ra gore, aye waşto ke Hadrian imperator bo. O sebeb ra Hadrian be reca cêniya Trajani serra 100ıne de be Vibina Sabrina ra zeweciyayo.

İmperator Hadrian, demê xo de İmperatoriya Roma miyan de ca be ca geyrayo. Zıme de İngıltere, Daçya, veroc de Moritanya sero seferi kerdê, rocvetış de be İran lec kerdo. Hadrian demê xo de ameyo Levant (Fılistin u İsrail) ziyaret kerdo u no ziyaret Cıhudan miyan de hewl vêniyayo. Ema dıma Cıhudan musayê ke Hadrian mabedê Cıhudan keno xırabe u heruna cı de mabedê Jupiteri vırazeno. Felsefeyê Hellenistiki ra gore bedenê xo şıkıtene hewl niyo u şaşo. O sebeb ra Roma sunet kerdo illegal. Heme ninan ra tepiya Cıhudan (Yehudiyan) isyan (cı rê İsyanê Bar Kohba vaciyeno) veto, xoseriya xo ilan kerda u eskerê Roma Qıdus ra vetê, eştê teber. Ordiyê Hadriani ameyo Yeruşelim u isyan şatno, isyankari kerdê vıla. Hadriani waşto ke Cıhudan dınya ra bıestero. Coka Yeruşelim (Qıdus) ra ameyış u kewtışê Cıhudan, qanunê Tewrate, teqwimê İbrani kerdê qedexe (yesax), pilê Cıhudiê dini kıştê, kıtabê Cıhudano mıqadesi veşno. Cayê mabedê Cıhudan rê dı heykeli (heykelê Jupiteri u heykelê xo) vıraştê, namê İsraili xerita ra esterıto u dışmenê Cıhudan Fılistinıcan rê desteg do cı, İsrail rê namê Fılistinê Suriya dayo cı.[1][2]

İsyanê Cıhudan de 580,000 ra zêde Cıhudi kışiyayi, 50 sûki u 985 dewi biyê xırabe, Roma erdê Cıhudan be erdi ra kerdo yeksan. Demê Hadriani de ninan teber de ceng nêbiyo, pêameyış ciwıyayo. A ri ra demê cı rê zemano gırd vaciyayo.

Kamiya cı[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Hadrianus lecanê xo teber de huner u mimari rê ehemiyet zaf dayo, heyranê Yunanê Antiki biyo. Her cayê İmperatoriya Roma de heykeli, eserê huneri vıraştê. Xo rê Roma de new sey (900) odeyan ra boni kar dayo kerdene. Yew zi imperatoranê Roma miyan de teyna ey erdişa xo nêbırna, coke ra namdaro. Tarixêran ra gore Hadiranus humanisto, xızmetkarê İmperatoriya Roma biyo. Sistemê koleyiye kerdo kemi, êşkence kerdo yesax u darıto we. O sebeb ra tarixêran ra gore o imperatoro baqılo. Hadrian seykerdış zi siyêne, coke ra ey seyd zaf kerdêne. Serra 123yıne de Bitinya de (ewro Tırkiya de zımeyê de maneno) seydkerdışê Hadrian u Antinous de ameyi raşt. Hadrian o ardo İtalya. Antinous serra 128ıne de zi delalê, (yewınê, favourite) Hadriani biyo. Antinous her geyrayışê Hadrini de be ey ra piya şiyo. İnan piya şêr seyd kerdo. Wına nusiyeno ke Hadrian u Antinous semedê merasimê ameyi Mısır. Uca de Royê Nili sero geyrayêne ke Antinous kewto awe u xeneqiyo, merdo. O taw ra tepiya Hadrian zaf biyo xırabın, her ca de heykelê Antinousi vıraştê, Mısır de dinê (itıqadê) Antinousi vıraşto. Cayê merdışê Antinousi de zi sûka Antinoopolisi vıraşta. [3]

Hadriani serra cıya şeşti u dıyıne de serra 138ıne de weşiya xo kerda vıni, merdo.

Bıvênên[bıvurne | çımeyi bıvurne]

Referansi[bıvurne | çımeyi bıvurne]

  1. {The encyclopedia of Christianity, Volume 4 | nuştekar= Erwin Fahlbusch, Geoffrey William Bromiley | çapkerdoğ= Wm. B. Eerdmans Publishing, | serre= 2005 | url= http://books.google.com/books?id=sCY4sAjTGIYC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=Bar+Kohba+Yehuda+Palestine&source=bl&ots=BwApvklPJI&sig=f_bcM2OxuCNwX5jmPdiE0-34Xu4&hl=en&ei=G4wHTevvHYP78Ab48NTpAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=Bar%20Kochba%20%20first%20time%20Palestine&f=false | isbn= 9780802824165 | alıntı=This is the first time that the land of hte Bible was called Palestine.
  2. History of the Term Palestine
  3. <http://www.radikal.com.tr/kultur/kulturlu-ve-sik-bir-imparator-898889/