Hewramkî
Hewramkî yan zî Goranî, yew ziwano xoser o, ya zî goreyê tayinan lehçe, yan zî ziwananê Kurdkî ra yew o.
Derheqê hewramî de
[bıvurne | çımeyi bıvurne]Seserra 16. ra hetanê 21. Başur û Rojhilatê ê Kurdistanî de ziwanê edebîyatî bî. Ziwanê Mîrektîya Erdelanîyo resmî bî. Labelê weşîyayîşê Mîrektîya Erdelanî û bihêzbîyayîşê Mîrektîya Baban ver, cayê xo da Sorankî. Veroc û Rocvetişê Kurdistan de hetê Yarsanan, Şebekan, Kakayîyan, Bacilanan ra yena qiseykerdiş. Kitabê dînî yê Yarsanan bi Hewramî ameyê nuştene. Ewro mîyanê 300.00 - 500.000 kesê bi Hewramî qisey kenê.
Mîyanê lehçeyanê Kurdkî de tewr zaf Hewramî nêzî Zazaki ya. Tayê ziwanzanî Hewramî teberê ziwanê Kurdkî de vînenê. Nêzî %30ê çekuyanê Hewramî û Avestayî yew ê.
Fekê hewramî
[bıvurne | çımeyi bıvurne]- Hewramî-textî: Rojhilatê Kurdistanî de dormaleyê Pawe.
- Hewramî-luhonî: Verocê Kurdıstani.
- Şayxanî: Çend dewanê Helebçe.
- Kendûlî: Bakurê Kirmaşan, qezaya Kendûl.
- Bacalanî:Başurê Kurdistan.
- Şebekî: Behdînan.
- Kakêyî: Deşta Germiyan.
Têvernayişê Hewramî bi lehçayanê Kurdkî yê bînan u ziwananê binan
[bıvurne | çımeyi bıvurne]| Kelhurî | Soranî | Lekî | Kurmancî | Zazakî | Hewramî | Bacalanî |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Mi | Min | Min | Ez, Min | Ez, Mi | Amin, Min | Min, Emin |
| Ti | To | Tû | Tu, te | Ti, To | To, Etû, Tû | Ti, To |
| Mi kem | Min dekem | Min mekem | Ez dikim | Ez kena | Amin/Min mekerû | Min mekere |
| Mi çim | Min deçim | Min Meçim | Ez diçim | Ez Şona | Min milû | Min melû |
| Fire | Zor | Fira | Pir, Gelek, Zaf | Zaf | Zor/fira | fire |
| Wet | Got/Wut | Wat/vit | Got | Vat | Wat/vat | Wet |
| Îrênge | Esta | Îske/Îse | Niha, Vêsta, Nika | Nika | îse | êste |
| Hat- | Hat- | Het- | Hat- | ame- | ame- | ame- |
| Hena | Bang, Deng | Hena | Deng | Veng | Deng | Deng |
| Kel´n | Gewre | Kel´n | Gewre, Gir, Mezin | Pîl, Gird | Gore | Gewre |
| Wa | Ba | Wa/va | Ba | Va | Va/Wa | Va |
| Waran | Baran | Waran/varan | Baran | Varan | Baran | Baran |
| Gen | Xirap | Gen/xiraw | Xirab | Xirab | Xirab | xirab |
Kirmanckî û Hawramî de Çekuyê Nêzdî
[bıvurne | çımeyi bıvurne]| Kirmanckî | Hewrami |
| Kerdene | Kerdey |
| Merdene | Merdey |
| Vatene | Watey |
| Kewtene | Kewtey |
| Berdene | Berdey |
| Werdene | Werdey |
| Qesey kerdene | Qesey kerdey |
| Kirmanckî | Hawrami |
| Kêna/çêna | Kinaşe |
| Koye | Kohe |
| Weş | Weş |
| Veng | Weng/Deng |
| Veyve | Weywe |
| Zama | Zama |
| Adir | Adir |
| Ziwan,Zon | Ziwan,Zwan |
| Hûmarê | Kirmanckî | Hawramî |
| 0 | sifir | sifir |
| 1 | yew (jû/jew/yo) | yiwe |
| 2 | dide | dude |
| 3 | hîrî | hirî |
| 4 | çar | çar |
| 5 | ponc, panc | penc |
| 6 | şeş | şeş |
| 7 | hewt, hawt | howt |
| 8 | heşt | heyşt |
| 9 | new | now |
| 10 | des | des |
| 20 | vîst | wîst |
Kitabê Hewramî
[bıvurne | çımeyi bıvurne]Hetanê serra 1900an, 38 kitabî bi ziwanê Kurdkî nusîyaybî û înan ra 18 hebî bi be Hewramî bî, 10 bi sorankî û 10 zî bi Kurmanckî bî. Labelê ewro mîyanê lehçeyanê Kurdkî de tewr tay kitabî Hewramî estê.