Leki

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
(Redirected from Lekî)
Jump to: şiyayış, Cı geyre

Lekî yew zıwanê İrankiyê zımey-rocawaniyo.[1][2][3] No zıwan zıwananê Lurki[4][5][6] u Kurdkiyê Veroci[7][8][9][10] ra zaf nezdiyo. Zıwanê Leki, hetê gramer u qısebendê xo ra zıwananê Lurki (%78), Farski (%70), u Lurkiyê Zımey ra %69 nezdiyê[11], enê zıwanan yewbinan ra xeylê çekuy gırewtê u day.

Zıwanê Leki rocawanê İrani de, koyanê Zağrosi ra nezdi, verocê eyaletê Hemedani de, cayanê zey Nahavand, Tuyserkan, Nursbad, Ilam, Gilan u cayanê nezdiy de hetê şarê Leki ra qısey beno. Zerrekê zıwanê Leki bınê tesirê zıwanê Lurki de zaf mendo, Lurki zi yew zıwano İrankiyo verociyo ke İran de qısey beno. Gramer u sistemê vengan ra Lurki zey zıwananê İrankiyê zımey rocawaniyano. Lurki zey keyey Zazaki-Gorani zıwananê İrankiyê zımey rocawankiyan rê spesifiko.

Tay eşiranê Lekan ewro İran miyan de, eyaletanê İlam u rocawanê Lurıstani de weşiya xo ramenê. Namey cayê ke Leki cıwiyenê wına rêze benê, Aleşter, Kuhdeşt, Nurabad u Huremebad. Fıkıriyeno ke Tırkiya de zi mıntıqay Haymana (Anqara de) u verocê rocvetışê Tırkiya de zi eşiretê Lekan ra Şêxbızın,, Hemewend, estêu ê be zıwanê Leki qısey knê.

Fekê zıwanê Leki[bıvurne | Çımey timarn]

  • Bıraneweni: Zımey eyaletê Lurıstani
  • Şêx Bızınki: Zımey Kurdıstani u Tırkiya
  • Harsini: Qezay Harsini (mabeynê Kırmaşan u Loristan)
  • Sılaxûri: Lekıstan de (Verocê Hemedani de, mıntıqay Sılaxûri)

Têversanayışê zıwanê Leki be fekanê Kurdkiyê binan u zıwananê İrankiyê binan[bıvurne | Çımey timarn]

Leki Feyli Kelhurki Soranki Kurmancki Hewrami Zazaki
 wehar, vihar wehar wehar behar, wehar bihar, behar wehar usar, wesar
 tawsan, birêjan tawsan tawsan hawîn, hamîn, tawsan havîn hamna, hamîn amnan, amnon
 payîz, małejêr payîz payîz payîz payîz payîz payız
 varan, waran, veşt waran waran baran, waran, verişt baran waran vartış (varıt)
 çem çaw çaw çaw çav çem çım
 dit, afiret dut dut kiç keç, dot kinaçê keyne, keyneke, çêneke
 koir kur kur kur kur, law - lac
 gurdale, viłk gurdale gurdale gurdale gurçik wellk gurçike
 ayîl minal minal mindal zarok, gede - qıc, doman, qeçek
 wijim xwem xwem xom ez bi xwe wêm ez be xo
 minîj, minîş, minîc minîş minîş minîş ez jî / min jî minîş ez zi, mı zi
 ketin keftin keftin kewtin ketin kewtey kewtış
 aîtin, aîştin xistin xistin hawêştin avêtin, avêştin - eştene
 (mi) hetim (mi) hatim (mi) hatim (min) hatim ez hatim - ez ameya
 (mi) merim/mexwim (mi) xwem/xwerim (mi) xwem/dixwem (min) exwem/dexom ez dixwim min meweru ez wenan
 (mi) nanim hward (mi) nan xwardim (mi) nan xwardim (min) nanim xward min nan xward - nan werd
 (mi) nane merim/mexwim (mi) nan xwem (mi) nan xwem (min) nan dexwim ez nanê dixwim - ez nan wenan
 (mi) nanme mehward (mi) nan xwardisim (mi) na xwardêam (min) nanim dexward min nan dixward - mi nan werdini
 (mi) hetime (mi) hatime (mi) hatime (min) hatûme ez hatime - ez ameya
 (mi) hetüm (mi) hatüm (mi) hatüm (min) hatibûm ez hatibûm - ez ameybiya

Çımey[bıvurne | Çımey timarn]

  1. Shahsavari, Faramarz(2010): Laki and Kurdish. Iran and the Caucasus: volume14, Number 1, Pages 79-82
  2. Lakī and Kurdish, Author: Shahsavari, Faramarz, Source: Iran and the Caucasus, Volume 14, Number 1, 2010 , pp. 79-82(4)[1]
  3. فرامرز شهسواری (1394). "ریشه‌شناسی و معناشناسی در زبان لکی". کرمانشاه: طاق بستان. http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=1969339. 
  4. B. Grimes, (ed.), Luri, in Ethnologues (13th edition), Dallas 1996, p.677
  5. ایزدپناه، ح. : فرهنگ لکی، موسسه فرهنگی جهانگیری، تهران ۱۳۶۷خ، ص ده (مقدمه).
  6. نقل منابع از ایزدپناه، ح. : فرهنگ لکی، موسسه فرهنگی جهانگیری، تهران ۱۳۶۷خ، ص ۱۱
  7. Windfuhr, G. (2009). The Iranian Languages, Routledge, p. 587
  8. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) 2000.
  9. Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) 1989.
  10. V. Minorsky, "Lak", Encyclopaedia of Islam.
  11. http://www.ethnologue.com/18/language/lki/