Kurd

Wikipediya ra ensiklopediya xosere
Jump to: şiyayış, Cı geyre

Kurd (Kırdas) Mezopotamya de cıwiyeno. Dormarê Kurdan de şarê zey Tırkan, Ereban, Farsan ronışteyê. Her çıqa ke dewletê da inana resmiye çıniya, qıseyê Kurdıstani xeylê cayan de qebul biyo u tayê ca de zey İran u Iraqi nameyê mıntıqano resmiyo zi.

Kurdi, rıstım ra şarê do İraniyo. Zıwanê Kurdan aidê komelê İraniyanê rocawanê zımey (ğerbê şımali), bınkomelê (bıngruba) Karmanio. Zıwanê Kurdan hirê zıwanan ra ibareto:

  1. Kurmanci (Kurdkiyê Zımey)
  2. Sorani (Kurdkiyê Merkezi)
  3. Kelhuri ya zi Kırmanşahi (Kurdkiyê Veroci)

Goreyê texminan 50 milyoni Kurdi estê. Tırkiya de 10-15 milyoni, İran de 10-12 milyoni, Iraq de 8 milyoni, Suriya de 2-2,5 milyoni, Qefqasya de dewletanê Ermenıstan u Gurcıstani de zi se hezar Kurdi estê. Rusya, Qazaxıstan de zi tayê Kurdi estê. Memleketanê Ewropa de zaf Kurdi (1 milyon) cıwiyenê. Sebebê cengê PKK u Dewlete ra nıka Estanbol, İzmir, Antalya, Mersin, Bursa u bacaranê binan de zaf Kurdi, Zazay u Suryaniy estê.

Kurdıstan de roy (çhemi) zey Fırat u Dicle royanê gırdan rayê. Golê Wani golê do tewr gırdo. Cayê Kurdan de xeylê namey Ermenki u Aramkiyê zi. Wextê Terteleyê Ermeniyan de xeylê Ermeniy u Suryaniy u Rumi kışiyay ya zi welatê xo terk kerd. Heta terteleyê Ermeniyan, Ermeniy u Suryaniy zaf biy (1,5 milyon).

Şarê Kurdan de eşiretiye hewna esta, tayinan de zi hewna dewa goni esta.

Hetê itıqadi ra Kurdi zafêri mısılmanê, zafê ninan zi Şefıiy u tayê Sunniy zi estê (%80). İran u Iraq de Kurdê veroci zafêri Şıiyê. Kışta ninan de Kurdê Elewiy u Yezıdiy zi estê.

Bıvênên[bıvurne | çımey bıvurne]